Yeryüzü Tanığı

Konuğumuz Uluslararası Gastronomi Film Festivali Kurucu Direktörü Gülper Ergün.

Gülper Ergün, gastronomi, sinema ve kültür-sanat alanlarını bir araya getiren projeler geliştiren bir kültür girişimcisi ve küratör. Türkiye’den başlayarak Londra, Barcelona ve farklı uluslararası kültür merkezlerine uzanan festival çalışmalarıyla sinema, gastronomi ve çağdaş sanat arasında bir diyalog geliştirmeyi amaçlıyor.

Gülper Ergün ile gıdanın sadece tabaktaki bir lezzet değil; kültür, biyoçeşitlilik, iklim krizi ve sanatın kesiştiği bir ekosistem...

63. Altın Portakal Film Festivali’nde ilk kez verilen iklim konulu ödülleri ve gerçekleştirilen etkinlikleri konuğumuz görüntü yönetmeni Ersin Gök ile konuşuyor; setlerdeki dönüşüm örneklerini, festivaldeki gündemi ve dünyadaki durumu dinliyoruz. 

Yeşil Setler Mümkün Girişimi’nin koordinasyonunda Doğa Derneği, ÇEVKO ve Avrupa İklim Ağı uzmanlarının, film endüstrisinin emektarlarıyla nasıl ve neden bir araya geldiği de gündemimizin bir başka konusu.

Konuğumuz, gıda sosyolojisi, yemek kültürü tarihi ve insan-gıda etkileşimi üzerine araştırmalar yapan Dr. Öğretim Üyesi Kübra Sultan Yüzüncüyıl ile İstanbul’un muhallebicileri üzerinden kentin kültürel ve ekolojik dönüşümünü konuşuyor; mandalardan muhallebicilere, sulak alanlardan neoliberal politikalara uzanan bir değerlendirme yapıyoruz.

Konuklarımız Doğanyurtlular Derneği Başkanı Hüseyin Bunarcıoğlu ve köy sakinlerinden Bayram Koçak ile Ankara’nın Beypazarı ilçesinde milyonlarca yıllık ağaç fosillerine, geyik, vaşak, ayı ve nesli tehlike altındaki küçük akbabalara ev sahipliği yapan, ancak maden ocaklarının tehdidi altında bulunan Doğanyurt köyünü konuşuyoruz.

Köylülerin altı yılı aşkın süredir doğalarını ve yaşam alanlarını korumak için sürdürdükleri mücadeleyi ve köydeki son durumu konuklarımızdan dinliyoruz.

Diyarbakır’dan Van’a geniş bir bölgede kadın üreticilerin doğal ve yöresel ürünlerini tüketicilerle buluşturan, sürdürülebilir bir dayanışma ağını yöneten Şehadet Çitil ile İtalya ve Türkiye’nin kırsaldaki gıda üretiminin farklarını ve nedenlerini ele alıyor; ülkemizdeki sistemin üreticiye hissettirdiği gelecek kaygısı ve mülksüzleşme korkusunu, COP’lar gibi ‘süslü’ sürdürülebilirlik vaatlerinin sahaya yansımasını, Sürdürülebilir Tarım ve Gıda Politikalarının ve büyük fonların küçük üreticiye ulaşıp ulaşmadığını değerlendiriyoruz. 

İtalya’da, dünyanın farklı köşelerindeki yerel üreticilerin bir araya geldiği Terra Madre – Toprak Ana buluşmasındayız. 

Konuğumuz, Uluslararası Slow Food Konsey Üyesi ve aynı zamanda Slow Food Türkiye Koordinatörü Yasmina Lokmanoğlu ile tabağımızdaki gıdanın neden bir iklim eylemi olduğunu, gıda hareketinin insan haklarıyla kesişimini ve doğayla kurduğumuz ilişkinin yerel hafızadaki izlerini konuşuyoruz.

Peru'da yaşayan iki sanatçı, Zehra Nazlı ve Mahmut Koyaş ile doğayla kurduğumuz ilişkiyi, doğaya teslim olan dağ kültürünü nasıl deneyimlediklerini konuşuyoruz. 

Zehra Nazlı ve Mahmut Koyaş, Peru'ya taşınmadan önce İzmir’in Orhanlı Vadisi’ndeki JES mücadelesinde hareketli günler yaşıyorlardı. Yaşam onları And Dağları’nın Kutsal Vadisi’ne götürdü. Üç yıldır burada dağ olmayı, dağ gibi düşünmeyi, dağ gibi yaşamayı deneyimliyorlar.

Konuklarımız Doğa Derneği ekibinden Serdar Özuslu ve Şafak Arslan ile tüm dünyaya aynı anda açıklanan Dünya Kuşlar Raporu’nun çarpıcı sonuçlarını aktarıyorlar. 

Dört yılda bir yayınlanan raporun bu sayısında, özellikle göçmen kuşların durumuna odaklanılıyor ve maalesef bilimsel çalışmalar bize durumun iyiye gitmediğini gösteriyor. Kenya’daki Küresel Göç Yolları Zirvesi’nde bir araya gelen Dünya Kuşları Koruma Kurumu’nun 100’den fazla ülkede bulunan ortakları, STK'lar, hükümetler ve finans kuruluşları ‘Nairobi Göç Yolları Deklarasyonu’nu imz...

Milleyha, dağları ve çölleri aşan Asi Nehri’nin oluşturduğu deltada yer alan, minik ancak dünya çapında öneme sahip bir sulak alan. Burada açılan doğa gözlem merkezinde yüzlerce çocuk ve genç etkinliklere katılıyor; ancak aynı alanda moloz dökümü ve kaçak avcılık gibi problemler devam ediyor. 

Milleyha’da olup bitenleri Samandağ Çevre Koruma ve Turizm Derneği Başkan Yardımcısı Gizem Cabbaroğulları ve dünyaca ünlü kuş gözlemcisi Emin Yoğurtçuoğlu ile değerlendiriyor; çalışmalara nasıl destek olabileceğimizi konuşuyoruz. 

Sanatçılar Zehra Nazlı ve Mahmut Koyaş ile doğayla kurdukları ilişkinin farklı coğrafyalarda nasıl biçimlendiğini konuşuyor; Anadolu’nun Kadim Üretim Havzaları’ndan And Dağları’nın Kutsal Vadisi’ne uzanan yaşam deneyimlerinin sanatlarına, üretim pratiklerine ve dünyayla kurdukları bağa nasıl yansıdığını dinliyoruz. 

Avrupa ve Afrika arasında süzülerek göç eden kuşlar, göç yolları boyunca elektrik çarpılması tehdidiyle karşı karşıya kalıyor. Binlerce kilometre yol kat eden göçmen kuşlar, insan kaynaklı altyapı hataları yüzünden ne yazık ki dinlenme ve beslenme noktalarında hayatlarını kaybediyor. 

Konuğumuz Doğa Derneği Koruma Programı Koordinatörü Şafak Arslan. 

Konuğumuz, İstanbul’da günlerdir süren leylek ölümlerini durdurmak için canla başla çalışan genç doğa kahramanı Erdem Kuruca. 

Tehlikeli elektrik direklerini tek tek tespit edip yetkilileri izolasyon yapılması için harekete geçiren Erdem, leyleklerin direklere konmasını önlemek için tren hattında her akşam nöbet tutuyor, yaralı leyleklerin tedavi edilmesini sağlıyor. Biz de Erdem’in hikâyesini dinliyor, leylekleri korumak için neler yapabileceğimizi konuşuyoruz. 

Konuğumuz Doç. Dr. Okan Ürker ile elektrik nakil hatlarının, zeytinliklere yapılan evlerin ve dağınık yerleşimlerin yangınlara etkisini konuşuyor; orman yangınlarının yapısının nasıl değiştiğini, yangınları önlemek için bize düşen sorumlulukları değerlendiriyoruz.  

Konuğumuz Galip Ener ile Akdeniz ekosisteminde binlerce yılda şekillenen kadim yaşamın izini sürerken, İzmir'in Orhanlı Vadisi'nin neden önemli bir üretim havzası olduğunu; zeytin ormanlarını, sellere dirençli dere ekosistemlerini ve yangınlara karşı doğayla uyumlu yöntemleri konuşuyoruz. 

Bu haftaki konuğumuz bir kuş aşığı, hayatını kuşların rehabilitasyonuna adamış Simurg Kuş Yuvası Derneği kurucusu Alaz Uslu. Yavru yada yaralı bir kuş bulduğumuzda ne yapmamız gerektiğini, kuşların rehabilitasyonu hakkında doğru bildiğimiz yanlışları ve ihtiyaçları konuşuyoruz.

Dünya ve Türkiye’nin iklim gündemini yakından takip eden, Avrupa İklim Eylem Ağı (CAN Europe) Türkiye İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Özlem Katısöz ile COP'ların işlevini, Türkiye'nin COP31'de üstleneceği rolü ve iklim hareketinde doğanın hakları yaklaşımını konuşuyoruz. 

Konuğumuz doğa gözlemcisi, fizik mühendisi ve araştırmacı Mehmet Tavacı ile tek bir yurttaşın doğa koruma mücadelesinde nasıl fark yaratabileceğini konuşurken; Tol Gölü, Uyuz Gölü ve Mogan Gölü başta olmak üzere sulak alanların korunmasına yönelik çalışmalarını, bilimsel gözlemlerini ve "Kanatların İzinde" projesini ele alıyoruz. 

Son beş yıldır tamamen kurumuş olan Manisa'daki Marmara Gölü, bu yılki yağışlarla geri geldi. Göl için yıllardır yöre halkı ve sivil toplum mücadele veriyor.

Göldeki son durumu göl kıyısındaki Tekelioğlu Köyü’nden Niğmet Sezen ve Doğa Derneği sulak alan uzmanı Burçin Feran’la konuşuyoruz. 

Konuğumuz antropolog Dr. Selcen Küçüküstel ile Moğolistan’dan Amazon’a eşitlikçi toplumların yaşam biçimlerini ele alıyoruz. 

Bu topluluklarda avcı-toplayıcılık, bugünkü gibi keyfi bir öldürme, güç ya da başarı göstergesi olarak görülmüyor. Aksine ihtiyaç, sorumluluk, paylaşım ve adalet duygusuyla birlikte düşünülen çok daha derin bir ilişki biçimine dayanıyor.

Doğanın sundukları, insanın üzerinde sınırsız hak iddia edebileceği bir “mülk” değil. Çünkü doğadaki her şeyin önce doğaya ait olduğu ve doğanın verd

Giresun’da üç ayının öldürülmesi için alınan karara yönelik tepkileri, insan-yaban hayatı ilişkisini ve Karadeniz’deki son durumu Trabzon’da yaşayan ressam ve doğa savunucusu Gökçe Sümerkan ile değerlendiriyoruz.

Ayrıca, 10 yılı aşkın süredir süren Vjosa–Narta Deltası mücadelesine göz atıyor; bölgede planlanan turizm projelerine karşı yükselen direnişin, günlerdir başkent Tiran başta olmak üzere tüm Arnavutluk'a yayılan eylemlerini ele alıyoruz.

Turnaların izinde Anadolu’nun doğa ve kültür hafızasına uzanıyor ve halk bilimci Raziye İçtepe ile turnaların göç yolculuklarını, Anadolu insanıyla kurduğu derin bağı, türkülerden semahlara uzanan izlerini ve sulak alanların korunmasının önemini konuşuyoruz. 

Fatsa Doğa ve Çevre Derneği Başkan Yardımcısı ve TEMA Vakfı Çevre Politikaları Savunuculuk Koordinatörü Alaaddin Yılmazer ile fındık üretiminin altın madenciliğinden çok daha büyük ekonomik değerini, siyanür ve diğer zehirli atıkların yarattığı çevresel etkileri ve bölgede süren mücadelenin farklı boyutlarını konuşuyoruz. 

Dünyanın dört bir yanında doğa savunuculuğu örnekleri artıyor. 

Savunuculuğun başarısı ya da başarısızlığındaki faktörlerini konuğumuz Karadeniz Ekolojik Kalkınma Derneği Başkanı Hakan Adanır ile konuşuyoruz ve kendisi 30 yıllık deneyim ve gözlemlerini bizimle paylaşıyor. 

Son aylarda artan yağışlar sonrası göllerden güzel haberler geliyor ancak sadece mevsimsel yağışlarla göllerin geri gelmesi mümkün olmuyor. Marmara Gölü, Eber Gölü ve diğer göllerin son durumunu değerlendiriyoruz.  

1 Mayıs vesilesiyle küresel çevre algısındaki çelişkileri, sosyal medya etkisini ve yaklaşan COP31 zirvesi etrafında iklim adaleti tartışmalarını ele alırken; Türkiye’de doğa politikaları ve avcılık kararları üzerinden ekolojik mücadelenin güncel durumunu değerlendiriyoruz. 

Yeterince gündemimize giremeyen İstanbul kuzey demiryolu projesini ve bu projenin şehrin doğasına etkilerini; nesli kritik derecede tehlike altına giren Afrika penguenlerini ve bu sene beklenen Süper El Niño ve kahve krizini konuşuyoruz. 

Zor kayıpların ve artan şiddetin gölgesinde insanın doğaya ve birbirine yönelttiği yıkımı tartışırken; doğanın iyileştirici gücü ve dayanışma örnekleri üzerinden yeni bir söz arayışını gündeme taşıyoruz. 

23. Radyo Şenliği özel yayınında Yeryüzü Tanığı programının yapımcıları Dicle Tuba Kılıç ve Güven Eken, doğanın geleceğin aynası olduğunu ve ekoloji mücadelesinin aslında insanın kendi yaşamını koruma çabası olduğunu vurgularken, Apaçık Radyo’nun bu çok sesli yapıyla bu hikâyeleri görünür kılan bir dayanışma alanı olduğunu hatırlatıyor: “Doğada başlayan her şey, sonunda insanın hayatına ulaşır; bu yüzden o sesi duyan ve duyuran her yer bir dayanışma alanıdır.”

Yücel Sönmez Zeytinyağı Kütüphanesi, İzmir Seferihisar’da açıldı. Açık Radyo programcısı olan ve çok erken yaşta aramızdan ayrılan canımız Yücel’in hayalini, onun ismiyle yaşayacak. 
​​​​​​​
Siz hiç ses kütüphanesi duydunuz mu? Zeytinyağının ardından özellikle su altındaki seslerin kaydedildiği bir ses kütüphanesi ve onun kurucusu İpek Oskay’ın çalışmaları gündemimizde. Ayrıca Anadolu'da bu hafta doğa hakları savunucuları için çok hareketli geçti ve biz de neler olduğuna hızlı bir bakış atıyoruz.  

Akdeniz’in dört bir yanından gelen sivil toplum örgütleriyle, Tunus’tan Arnavutluk’a, Karadağ’dan Fas’a uzanan hatta suyun ve onun haklarını savunanların hikâyelerini konuşuyoruz.

Kıyılardan iç bölgelere, vadilerden-ovalardan dağlara uzanan coğrafyalarda bahar, farklı zamanlarda ve farklı biçimlerde yaşanıyor.

Mart'tan Temmuz'a kadar Anadolu’nun farklı yerlerinde baharın nasıl yaşandığını gelin hep birlikte dinleyelim.

Leylekler, kırlangıçlar, ebabiller bir bir geliyor! Kuşların göçüyle başlayan baharı konuşuyoruz.

İklim krizine sebep olan ülkelerin, iklim değişikliği üzerinde en az etkisi olan ülkelere verdiği iklim fonlarının kesilmeye başlaması, Kanada’nın risk altındaki türleri korumak için finanse ettiği projeler ve Kazakistan’ın kar leoparlarının yaşadığı milli parkı nasıl koruduğu ise diğer gündemlerimiz.

🔹Afyon'daki Eber Gölü’ne gittik, neler gördük? 

🔹Yeni Gine’de yok olduğu sanılan iki memelinin yeniden bulunması

🔹İran’ın doğası

🔹Kadınların ve onların doğasının yok edilişi  

Küba’dan Hindistan’a, Brezilya'dan Fransa'ya başarılı Agroekolojik tarım örnekleri ve Türkiye’nin Kadim Üretim Havzaları üzerine konuşuyoruz.  

Anadolu'da daha önce benzerine rastlanmamış bir mücadeleye tanıklık ediyoruz: Eber Gölü'nü geri getirmek için yapılan çalışmaları değerlendiriyoruz. 

Bir başka gündemimiz de denizin kıyılarını, nehirlerin taşkın alanlarını geri alması. Türkiye'nin dört bir yanında yaşanan felaketler engellenebilir mi? 

Kazakistan’ın doğa korumadaki başarılı çalışmalarını ele alıyoruz.

Bu çalışmaların başında dünyanın dördüncü büyük gölü olan Aral Gölü’nün restorasyonu geliyor. 2000li yıllarda neredeyse tamamen kuruyan gölün tarım ve su politikalarındaki düzenlemelerle nasıl kurtarıldığını konuşuyoruz.
​​​​​​​
İkinci gündemimizde ise fevkalade güzellikteki Latmos Dağları ve bölgedeki madencilik çalışmaları yer alıyor. 

Deprem gibi doğa olaylarında insandan başka hiçbir canlı topluluğu büyük yıkımlar yaşamıyor. Yanlış inşa edilmiş şehirler, yaşamımızı elimizden alıyor.

Biz de doğa ile uyumlu şehirleşmenin temel ilkelerini, dünyada bu konuda atılan adımları ele alıyoruz. 

🔹Bir penguen nereye gider? Peki dünya nereye gidiyor? Venezuela, Danimarka, İran...

🔹Ukrayna'da bombalanan baraj bir ekosisteme dönüşüyor.

Birleşmiş Milletler’in yeni raporuna görei dünyadaki tatlı su kaynaklarının yenilenme sınırı aşıldı! “Küresel su iflası” olarak tanımlanan geri dönülmez bir sürece girdiğimiz ortaya konuldu. 

Yeni çalışmalar, Konya Havzası’nda zeminin çok yavaş ama sürekli biçimde çöktüğünü gösteriyor. Peki, bu çöküşten bir geri dönüş yok mu? 

Yaşam alanlarına el konulmasına karşı Akbelen ve İkizköy’de yükselen direnişi; özellikle kadınların ön saflarda yer aldığı bu mücadelenin ekolojik, hukuki ve toplumsal boyutlarıyla konuşuyoruz.