Düşündüm de
Modern insanların dertleri üzerine sesli düşünme. Her bölümde tek bir kavram; psikoloji, sosyoloji ve felsefeden üç farklı yerden bakarak. Uzman değilim, hissettiklerimi ve okuduklarımı anlatıyorum.
İçine Atmak
Arabadasın, biri laf arasında bir şey söylüyor ve sana batıyor. “Bir şey mi oldu?” diye soruyor. “Yok, bir şey yok” diyorsun. O cümle de yol boyunca seninle geliyor.
Bu bölümde içine atmayı konuşuyorum: bırakmak ile biriktirmek arasındaki farkı. Psikolojiden James Gross’un bastırma deneyleri ve sakladığımız şeyin karşımızdakine nasıl geçtiği. Sosyolojiden Arlie Hochschild ve hiçbir yerde yazmayan duygu kuralları. Felsefeden Michel Foucault ve parrhesia, yani açık sözlülük.
Elimde hazır bir cevap yok. Ama birkaç küçük şey var, onları
Alışmak
Buzdolabının motoru durduğunda fark ediyorsun: saatlerdir orada bir ses varmış. Duyduğun şey ses değil, sesin yokluğu. Sonra soruyorsun: hayatımda başka neyi ancak sustuğunda duyacağım?
Bu bölümde alışmayı konuşuyorum: her gün orada olduğu için görmediğimiz şeyleri, özellikle de insanları. Fark etmemek ile değer vermemek arasındaki farkı, alışmak ile hak görmek arasındaki ince çizgiyi. Sinirbilimden Wolfram Schultz’un dopamin deneyleri ve Aronson ile Linder’in iltifat üzerine çalışması. Sosyolojiden Harold Garfinkel’in kendi evinde kiracı gibi davranan öğrencileri. Felsefeden He...
Overthinking
Gece yarısı, söylediğin bir cümleyi kafanda tekrar tekrar oynatıyorsun. Sonra yarın ne diyeceğini kurmaya başlıyorsun. Hiçbir şey olmamış, ama bütün gece bir şey olmuş gibi.
Bu bölümde overthinking’i konuşuyorum: düşünmek ile düşüncenin içinde dönmek arasındaki farkı. Psikolojiden Susan Nolen-Hoeksema’nın ruminasyon çalışmaları, Tom Borkovec’in endişe üzerine fikirleri ve Daniel Wegner’in beyaz ayı deneyi. Sosyolojiden Anthony Giddens ve sürekli kendini izleyen modern insan. Felsefeden Seneca ve kafamızda yaşadığımız acılar.
Elimde hazır bir cevap yok. Ama birkaç
Beklenti: Kafamızdaki Hesap Neden Tutmuyor?
Bir arkadaşının telefonu sende cevapsız kaldı, başkasına aynı gün döndü. Kafandaki defter bir anda açıldı: "Demek ki ben ikinci planım." Ama o defteri sadece sen tutuyorsun, ve birimi muhtemelen yanlış.
Bu bölümde "ikinci planda hissetmek" duygusuna üç mercekten bakıyorum: beklentinin tek taraflı bir hesap olarak nasıl işlediği, halkaların neden simetrik olmadığı ve sevme dillerinin aynı bağı nasıl farklı gösterdiği. Sıra numarası, farklı oyun kuralları, az görünen ama başka dilde konuşan sevgi. Ve doğru birimin neden sende ya da onda değil, ikinizin...
Kaybolma İsteği: Yok Olmak mı İstiyoruz, Sahneden İnmek mi?
Uzun bir yemek masasındasın, bir süredir konuşmuyorsun ve kimse fark etmemiş. Sonra aklına şu soru geliyor: “Sandalyem boş olsa kaç dakika sonra anlaşılırdı?” Bu bölümde, kimseye söylenmeyen ama çoğumuzun bildiği bir hissi konuşuyorum: “Ben olmasam hiçbir şey değişmez.” Baştan söyleyeyim, bu bölüm ölmek istemek hakkında değil; olmamak istemek, bakılmıyor olmak istemek hakkında. İkisinin farkını ayırarak başlıyorum.
Rosenberg’in “mattering” kavramına ve Flett’in görünmez hissetme üzerine kitabına bakıyorum. Goffman’ın sahne-kulis benzetmesini, Japo...
Sıkışmışlık: Kapılar Açıkken Neden Yerimizde Sayıyoruz?
Bir pazar akşamı telefonu alıp bırakıyorsun. Kötü bir şey olmamış ama bir yere de gitmiyorsun. Bu ilk bölümde, bu podcast’in çıkış sebebi olan sıkışmışlığı konuşuyorum.
Seligman ve Maier’in öğrenilmiş çaresizlik deneyine ve 50 yıl sonra kendi teorilerini nasıl düzelttiklerine bakıyorum. Kierkegaard’ın “özgürlüğün baş dönmesi”ni, Byung-Chul Han’ın Yorgunluk Toplumu’nu anlatıyorum. Sıkışmışlığın neden bir karakter kusuru olmadığını ve bazen kapılar kapalı olduğu için değil, çok fazla kapı olduğu için sıkıştığımızı konuşuyorum.
Uzman değilim, okudukları...
Bir Şey Üretmek Neden İyi Gelir?
Gün dolu geçmiş ama geriye hiçbir şey kalmamış. Bir de tersi var: bir şeyle uğraşırken iki saatin nasıl geçtiğini anlamıyorsun. Bu bölümde bu ikisi arasındaki farkı konuşuyorum.
Mihaly Csikszentmihalyi’nin akış kavramını, Marx’ın yabancılaşmasını, Richard Sennett’in Zanaatkâr’ını ve Hannah Arendt’in emek ile iş ayrımını anlatıyorum. Üretmenin neden iyi geldiğini, ama nasıl kolayca bir performansa dönüşebildiğini düşünüyorum.
Bölümün sorusu: En son ne zaman, kimse senden istemeden, sırf kendin için bir şey ya
Kalabalıkta Yalnızlık
Akşam metrosu tıklım tıklım. Herkes bu kadar yakınken neden bu kadar yalnız hissediyoruz?
Bu bölümde yalnız olmak ile yalnız hissetmek arasındaki farkı konuşuyorum. Georg Simmel’in büyük şehir insanının kabuğunu, Sherry Turkle’ın “Birlikte Yalnız”ını, John Cacioppo’nun yalnızlığı açlık gibi bir sinyal olarak gören yaklaşımını ve Hannah Arendt’in yalnızlık ile tek başınalık ayrımını anlatıyorum. Bağlantıda olmak ile bağ kurmanın neden aynı şey olmadığı üzerine biraz konuşuyorum.
Böl...