Ne Biliyor Us?

Bir haber başlığının bizi yanıltması için yalan söylemesi gerekmiyor. Bu bölümde başlıkların ve fotoğrafların algımızı nasıl yönlendirdiğine, tekrarın neden inandırdığına ve buna karşı ne yapabileceğimize bakıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular

Bir başlık, tek kelime yalan söylemeden nasıl yanıltır?Haberin yanındaki fotoğraf, kim hakkında ne düşündüğümüzü değiştirebilir mi?Yazının tamamını okumak, başlığın açtığı hasarı onarır mı?Hangi başlıklar daha çok tıklanıyor v...

Bu bölümde,  birini "narsist" olarak tanımlamanın karşımızdakini anlamamıza yardım edip etmediğini sorguluyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş

(01:35) Tanıda güvenilirlik nedir? 

(02:59) Uzmanların anlaşması yeterli mi? 

(05:05) Kategoriler neden çalışmıyor?

(06:52) "Narsist" teriminin gündelik hayatta erimesi

(08:07) Neden etiketliyoruz?

(09:51) Narsist demenin asıl işlevi

(10:58) Ne yapabiliriz?

Kaynaklar

Kernberg, O. F. (1975). Borderline Conditions and Pathological Narcissism. Jason Aronson.

Kohut, H. (1971). The Analysis of the Self. International Univ...

Bu bölümde uykuda solunum bozukluklarını göğüs hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Özen Kaçmaz Başoğlu ile ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

Toplumda kaç kişide uyku apnesi var ve neden çoğu bunu bilmiyor?Horlamak tek başına uyku apnesi demek mi, ne zaman bir uyarı sayılmalı?Uykuda nefesimizin durduğunu kendimiz fark edebilir miyiz?Tek başına yaşayan biri uyku apnesinden nasıl şüphelenebilir?Uyku apnesi sadece kilolu, orta yaşlı erkeklerde mi görülür? Kadınlarda, gençlerde, çocuklarda durum ne?Akıllı saatler ve telefon uygulamaları uy...

Bu bölümde, iyi giden bir şeyi konuşmanın onu bozacağı inancını ve kendini övmenin psikolojisini ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

İyi giden bir şeyi konuşmak onu bozar mı? "Nazar değdi" dediğimizde aslında ne oluyor?Kendimizle ilgili olumlu şeyleri anlatmak neden çoğu zaman itici görünür?Bir hedefi başkalarına anlatmak onu gerçekleştirme şansımızı düşürür mü, yoksa bu bir mit mi?

İçerik

(00:00) Giriş
(00:45) "Sus, nazar değmesin"
(02:09) Kendini övme, aşırı tevazu ve iticilik
(04:40) Hedef...

Bu bölümde alışkanlıkların beynimizde nasıl kurulduğunu ve motivasyon bittiğinde bir davranışı sürdürenin ne olduğunu ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

Bir alışkanlık gerçekten 21 günde mi yerleşir? Bu kural nereden çıktı?Bir alışkanlığın oturması gerçekte ne kadar sürüyor?Bir gün, hatta bir hafta ara vermek ilerlemeyi bozar mı?Alışkanlık asla gelişmeyebilir mi?Motivasyon ve ilk ödüller azaldığında bir davranışı sürdüren nedir?Bir alışkanlığı kurmanın ya da sevmediğimiz bir alışkanlıktan kurtulmanın işe yaraya...

Bu bölümde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu (DEHB) tanı açısından sorgulayıcı bir gözle ele alıyoruz. 

Yanıt aradığımız sorular:

Bir test, bir kişide DEHB olduğunu kesin olarak söyleyebilir mi?Pahalı dikkat testleri yaptırmaya değer mi?Psikolojik testler aslında neyi ölçüyor?DEHB neden bir "dopamin eksikliği" değil de farklı çalışan bir sistem?Aynı dikkat yapısı neden kimi için iyi, kimi için kötü?"Beklemeye tahammülsüzlük" gündelik hayatta nasıl görünüyor?DEHB toplumda ne kadar sık — ve nede...

Bu bölümde sevdiklerimize neden yalan söylediğimizi, suskunluğun ne zaman bir yalana dönüştüğünü ve kırılan güvenin nasıl onarılabileceğini ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

Her yalan kötü müdür?Sevdiğimiz kişilere neden yalan söyleriz?Bir şeyi söylememek de yalan sayılır mı?Doğal mahremiyet ile bir şeyi örtbas etmek arasındaki sınır nerede?Aldatma yaptıysak partnerimize itiraf etmeli miyiz?Kırılan güven gerçekten onarılabilir mi?

İçerik

(00:00) Giriş ve yalanları...

Bu bölümde yalan söylemeyi nörobilim bakışıyla ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

İnsanlar günde ortalama kaç kez yalan söyler?Yalan söylemek sadece insana özgü bir beceri mi?Çocuklar yalan söylemeyi kaç yaşında öğreniyor?Cezalandırıcı yetiştirme tarzı dürüst çocuklar mı, yoksa daha iyi yalancılar mı yetiştiriyor?Yalan söylerken beynimizde tam olarak neler oluyor?Beynimiz tekrarlanan yalanlara alışıyor mu?Bedensel ipuçlarına bakarak yalan tespit etmek gerçekten mümkün mü?

İçerik

(00:00) Günde kaç yalan söylüyoruz?

...

Bu bölümde, iki yıldır konuştuğumuz tüm meselelerin arkasında duran büyük soruyu doğrudan ele alıyoruz: Hayatın bir anlamı var mı?

İçerik

(00:00) Giriş: Elli bölüm, bir soru
(01:36) İki uyarı
(02:43) Albert Camus
(06:28) Sisifos ve absürt
(08:29) Üç seçenek ve isyan
(09:29) Felsefi mi, depresif mi?
(10:35) Hayat boş, Kerem Yılmazer ve Camus
(12:38) Elli bölüm ve Sisifos ritüeli

Kaynaklar

Albert Camus — Sisifos Söyleni (çev. Tahsin Yücel, Can Yayınları)

Albert...

Mary Ainsworth'ün "yabancı durum deneyi" bağlanma stillerini tanımlayan en ünlü çalışmalardan biri. Ama 20 dakikalık bir laboratuvar gözlemiyle bir bebeğin bağlanma stilini belirlemek ne kadar güvenilir? Bu bölümde bağlanma stillerinin nasıl keşfedildiğini, Ainsworth'ün hayat hikayesini ve bu kuramın gerçek dünyayı ne kadar yansıttığını sorguluyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş

(00:38) Mary Ainsworth'ün hayat hikayesi: Kanada ordusundan Uganda'ya

(03:41) Baltimore çalışması ve yabancı durum deneyi

(04:32) Üç bağlanma stili: güvenli, kaçıngan ve kaygılı-kararsız

(07:19) Metodo...

Yeni doğmuş bir bebek birkaç gün içinde annesinin kokusunu diğer tüm kadınlardan ayırt edebiliyor ama bunu bilinçli olarak yapmıyor.  Bağlanma, farkında bile olmadan beynimize kazınan bu tür izlerle başlıyor.  Bu bölümde bağlanma kuramının sancılı doğumunu ve bir bebeğin annesine bağlanırken beyninde neler olup bittiğini konuşuyoruz. 

İçerik

(00:00) Bowlby'nin 1957 sunumu ve psikanalitik dünyanın tepkisi
(03:22) Harlow'un tel anne — kumaş anne deneyi
(04:59) Maymun Punch'ın hikayesi
(06:28) Örtük bellek, açık bellek ve...

Sabah alarmı çaldığında kendinizi dinlenmiş hissediyor musunuz? Çoğu kişi hissetmiyor. Bu bölümde kronik yorgunluğun önemli nedenlerinden biri olan iyi uyuyamamayı ele alıyoruz. 

Vücudumuzun iç saati nasıl çalışıyor?
Kronotip farklılıkları neden önemli?
Uyku borcu nasıl birikiyor?
Gündüzden intikam almak için uykudan çalma döngüsü nelere yol açıyor?

İçerik

(00:00) Giriş: Neden herkes yorgun?
(00:52) Vücudumuzun duvar saati: Hipotalamus ve sirkadiyen ritim
(02:45) Kronotip, genetik ve sosyal jet lag
(06:21) Uyku borcu: Sessizce biriken bedel
(09:41) Gündüz...

Bu bölümde güç dinamiklerinin psikolojisini ele alıyoruz. Güç ağlarının nasıl kurulduğunu ve bu ağların dışına çıkmanın neden bu kadar zor olduğunu inceliyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş ve güç kavramı 
(00:52) French ve Raven: gücün altı kaynağı 
(01:54) Güç ağları ve Epstein vakası 
(03:16) Prestijin çekim gücü ve ait olma ihtiyacı 
(05:23) Karşılıklılık normu ve bağlanma 
(06:08) Sadakat, ödünler ve seçim piramidi 
(07:26) İçeride kilitlenme
(09:48) Güç merkezindeki kişiler: kibir ve inhibisyon kaybı 
(10:53) Kurabiye deneyi 
(11:49) Öz...

“Suça sürüklenme” denen şey nedir? Suç oranları neden ve nasıl artar?  Bu bölümde gen–çevre tartışmasını, “suça sürüklenen çocuk” kavramının neden öne çıktığını ve suçun arkasındaki biyolojik, ailevi ve toplumsal etkenlerin nasıl iç içe geçtiğini konuşuyoruz.

İçerik

 (00:00) Giriş ve "Suça sürüklenen çocuk" kavramı.
 (02:16) Genetik açıklamalar: neyi açıklar, neyi açıklamaz?
 (05:05) Suç geni var mı? Genetik yüzde kaç etkili?
 (11:28) Toplumsal zemin: yoksulluk, adaletsizlik, kültür
 (13:15) Akran etkisi ve ergenlik beyni
 (13:45) Aile: d...

Bu bölümde ertelemeciliğin altında yatan nedenleri ve çözüm önerilerini ele alıyoruz. 

İçerik

(00:00) Giriş ve erteleme örnekleri
(01:26) Dopamin ve harekete geçme
(02:44) Ödül – ceza döngüsü ve son dakika etkisi
(04:45) Mükemmeliyetçilik ve verimlilik yanılgısı
(05:40) Duygu düzenleme, dikkat ve erteleme
(08:19) Alt beyin – üst beyin çatışması
(11:05) Gelecekteki ben, uykudan çalmak ve erteleme döngüsü
(12:55) Çözüm önerileri ve sonuç

Kaynaklar

Basic behavioral processes involved in procrastination

The nature of procrastination: A meta-analyt...

Sevmek, çalışmak ve gülmek ruhsal sağlık ve iyi yaşamın en temel yapı taşları arasında yer alıyor. Bu bölümde Freud’un “sevmek ve çalışmak” vurgusundan yola çıkıp, modern psikolojinin önemli çerçevelerinden öz belirlenim teorisiyle bu fikri yeniden ele alıyoruz. Çalışmanın bizi nasıl gerçekliğe bağladığını, sevmenin neden sadece rahatlatmak değil canlandırmak olduğunu ve mizahın neden en olgun savunma düzeneklerinden biri sayıldığını konuşuyoruz. 

İçerik

(00:00) Çalışmak, sevmek ve ruhsal sağlık
(00:50) Savunma düzenekleri, çalı...

İnsan belleği kusursuz bir kayıt cihazı gibi çalışmaz, son derece güçlü ama yanılmaya açıktır. Bu bölümde belleğin neden bir kamera gibi değil, anlam ve çağrışımlar üzerinden çalışan bir sistem olduğunu; yanlış anıların, eksik kayıtların ve unutmanın aslında nasıl ortaya çıktığını konuşuyoruz. 

İçerik

(00:00) Giriş ve DRM deneyi
(02:01) Örtük bellek ve açık bellek
(03:02) Epizodik ve semantik bellek
(05:15) Anıların parçalara ayrılarak kaydedilmesi
(06:52) Enerji tasarrufu ve belleğin verimlilik stratejileri

Unutkanlık en sık rastladığımız yakınmalardan biri.  Bu bölümde belleğin nasıl çalıştığını, günlük yaşmadaki unutkanlığın sebeplerini, modern yaşamın bilişsel yükünü ve stresin belleğimiz üzerindeki etkilerini ele alıyoruz. 

İçerik

(00:00) Giriş: Günlük yaşamda unutkanlık
(01:06) Dikkatin bellek oluşumundaki rolü
(01:44) Çalışma belleği ve kapasite sınırlılıkları
(03:05) Kodlama
(05:51) Bilginin depolanması ve geri çağırılması
(08:00) Kayıtların zamanla değişmesi
(09:45) Unutkanlık neden bu kadar sık?
(10:22) Dijital...

Bu bölümde en acı verici ama aynı zamanda en öğretici duygulardan birini, pişmanlığı ele alıyoruz. 

Bu bölümde yanıtlarını aradığımız bazı sorular:

Pişmanlığı hayal kırıklığı ve suçluluktan ayıran temel fark nedir?Beynimiz nasıl aktif olarak çalışıp pişmanlığı üretiyor?Yaptıklarımızdan mı yapmadıklarımızdan mı daha çok pişman oluruz?Pişmanlığı nasıl geviş getirme (ruminasyon) döngüsü olmaktan çıkarıp, hayatımıza yön veren bir pusulaya nasıl dönüştürebiliriz?

İçerik

(00:00) Giriş
(01:22) Pişmanlık, hay...

Neden bazen karar verirken kilitleniriz? Seçeneklerin artması neden bizi özgürleştirmek yerine felç eder?

Bu bölümde kararsızlığın psikolojisini, sonuçlarını ve çözüm yollarını ele alıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş, reçel deneyi ve seçenek bolluğu
(01:39) Kararsızlık türleri 
(02:24) Tek yönlü ve çift yönlü kararlar
(03:39) Karar yorgunluğu
(06:12) Seçim felci: Fazla düşünmenin kilitlediği anlar
(07:39) Kayıp korkusu, FOMO ve riskten kaçınma
(09:26) Mükemmeliyetçilik ve “iyi olanla yetinmek”
(10:04) Kararsızlık nelere yol açıyor?
(11...

Hayat kritik anlarla dolu ve bazen saniyeler içinde karar vermemiz gerekiyor. Peki baskı altındayken beynimiz nasıl çalışır? Hızlı sezgilerimize mi güvenmeliyiz, yoksa yavaş ve analitik düşünceye mi?

Bu bölümde Acil Tıp uzmanı Doç. Dr. Yusuf Ali Altuncı konuğumuz. Acil servisin yüksek temposunda hem hızlı hem de doğru kararların nasıl verildiğini ve bu zorlu ortamda kazanılan becerilerin günlük hayata nasıl uyarlanabileceğini konuşuyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş
(04:10) Bir acil hekiminin beyni nasıl çalışır?
(06:16) Nasıl karar...

Bu bölümde hemen herkesin hayatının bir döneminde kapıldığı bir histen, tükenmişlikten bahsediyoruz. 

Tükenmişlik tam olarak nedir? Gündelik bir yorgunluktan veya depresyondan farkı ne? Neden olur? Bizi tüketen şey başarı hırsı mı, geçim kaygısı mı? Ve son olarak, bu bir kader mi? Bu döngüyü kırmak için bireysel olarak ne yapabiliriz?

İçerik

(00:00) Giriş
(01:44) Tükenmişlik nedir, depresyondan farkı ne?
(05:39) Ne zaman doktora başvurulmalı?
(06:38) Neden tükeniyoruz: Felsefi kökenler ve ekonomik sebepler.
(08:55) T...

Bu bölümde güzelliğin biyolojik kökenlerinden kültürler arası farklılıklara, tarihsel dönüşümlerden sosyal medyanın “Instagram yüzü”ne kadar uzanan geniş bir yolculuk yapıyoruz. Evrensel işaretler, dönemsel trendler ve algoritmaların yarattığı tek tip güzellik anlayışı üzerine konuşuyoruz.

İçerik

 (00:00) Giriş: Güzellik algısına dair temel sorular
 (00:48) Beynimiz için bir ödül olarak güzellik
 (02:32) Evrensel işaretler: simetri, orantı ve ortalama yüzler
 (06:35) Cinsiyet farkları ve çekicilik kriterleri
 (08:24) Kültürden kültüre değişen güzellik anlayışları
 (10:45) Antik Y...

Bu bölümde  konuğum İstanbul Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı öğretim üyesi  Irmak Polat'la birlikte yakın ilişkilerin önemini ele alıyoruz.

Neden ilişkilere ihtiyaç duyarız? İlişkilere ihtiyaç duymamızın evrimsel nedenleri nelerdir? Yalnızlık ve sosyal acının beyindeki karşılığı nedir?  Bebeklik dönemindeki bağlanma stilleri, yetişkinlikteki ilişkilerimizi nasıl şekillendirir? Kaçıngan, kaygılı veya güvenli bağlanma stilleri ne anlama gelir ve değiştirilebilir mi? Bu ve benzeri soruların cevaplarını bölümde bulabilirsiniz.

İçerik

(00:00) Giriş ve kişisel...

Bu bölümde başarısızlığın psikolojisini ve süreçten öğrenerek çıkmak için bu psikolojinin nasıl yönetilebileceğini ele alıyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş: "Demek ki hedefini hep küçük tutmuşsun"
(01:24) Başarı nedir?
(02:17) Sosyal acı ve beyin
(03:32) Kendini kıyaslama
(07:33) Başarısızlık sonrası analiz
(09:36) Bilişsel çarpıtmalar
(11:14) Süreç analizi: “Ne planladım, ne oldu?”
(11:50) Kök nedeni bulmak
(13:14) Şans faktörü

Kaynaklar

Resilience to emotional distress in response to failure, error or mistakes: A syst...

Bu bölümde açıkça yanlış şeyleri savunan kişilerin bile neden hep kendilerini haklı sandığından ve kendi yanlışını fark etmenin neden bu kadar zor olduğundan bahsediyoruz.

İçerik

 (00:00) Giriş, herkesin kendisini haklı sanması
 (01:00) Sistem 1 ve Sistem 2
 (02:27) Wason kart deneyi ve Sistem 1'in hataları
 (04:44) Onaylama yanlılığı
 (06:22) Bilgi yeterliliği ve açıklama derinliği yanılsamaları
 (08:31) Dunning–Kruger etkisi
 (09:07) Fikir birliği yanlılığı (Consensus bias)
 (09:54) İnançların kimliğe dönüşmesi
 (11:45) Haksız çıkmanın bir tehdit olarak algılanması
 (13:42) Özet ve öneriler

Kay...