Hakikatin Hikâyesi

Kapitalizmin kökenini ve Avrupa merkezcilik sorununu tarihsel materyalizm perspektifinden ele alıyor; Batı merkezli tarih anlatılarını, kapitalizmin farklı coğrafyalardaki gelişim biçimlerini ve bu tartışmaların toplumsal dönüşüm mücadeleleri açısından önemini konuşuyoruz. 

Konuğumuz Barış Alp Özden ile "Türkiye’de İşçi Sınıfının Oluşumu" kitabından hareketle sınıf oluşumu ve gündelik yaşam üzerine sohbet ediyor; 1946-1962 yılları arasında işçi sınıfının deneyimlerini göç, kentleşme, kültür, dayanışma ağları ve emek mücadeleleri üzerinden ele alıyoruz.

Konuğumuz Adil Baktıaya ile Hayriye Hanım’ın macerasını konuşuyoruz.

1901’de iki çocuğuyla birlikte İstanbul’dan kaçan Hayriye Hanım, Avrupa’da verdiği konferanslarda Sultan II. Abdülhamid’in istibdat yönetimine karşı Osmanlı kadınlarının maruz kaldığı eşitsizlikleri anlattı. Abdülhamid rejiminin diplomatları ve hafiyeleri ise onu susturmak için peşine düştü.

Peki Hayriye Hanım feminist bir öncü müydü, siyasal bir muhalif mi, yoksa Batı basınının yarattığı “haremden kaçan prenses” figürü müydü?

Konuğumuz DGD-SEN Başkanı Neslihan Acar ile Dilovası’ndaki işçi katliamını; çocuk ve kadın işçilerin çalışma koşullarından denetimsizliğe, kamu kurumları ve şirketlerin sorumluluğundan yaklaşan dava sürecine uzanan bir çerçevede ele alıyor ve iş cinayetlerine karşı adalet mücadelesini konuşuyoruz. 

Zafer Toprak’ın mirasını, yeni açılan Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Merkezi Zafer Toprak Arşivi ve anısına düzenlenen konferans üzerinden ele alıyor; öğrencisi Bilge Seçkin Çetinkaya ile Toprak’ın sosyal tarih anlayışını, akademik yaklaşımını ve Türkiye tarihçiliğine bıraktığı izi konuşuyoruz.

Konuğumuz Atilla Aytekin ile Osmanlı’da toprak mülkiyeti ve tarımsal üretimin dönüşümünü; 1858 Arazi Kanunnamesi, çiftlikler, borç ve emek ilişkileri ile köylü isyanları üzerinden konuşuyoruz.

1908 Osmanlı Devrimi sonrası patlak veren toplumsal tarihimizin en büyük grev dalgalarından bir tanesi olan 1908 grevlerini konuşuyoruz.

1789 Fransız Devrimi’nin bir “burjuva devrimi” olup olmadığı sorusundan hareketle devrimin iki yüzyılı aşan tarih yazımını ele alıyor; Marksist yorumlardan revizyonist ve Politik Marksist eleştirilere uzanan tartışmalar üzerinden devrimde farklı sınıfların, ezilenlerin ve halk kesimlerinin rolünü değerlendiriyoruz.  

Konuğumuz Prof. Dr. Asım Karaömerlioğlu ile yapay zekâ sonrası tarihyazımı ve üniversiteyi konuşuyor; yapay zekânın araştırma ve düşünme biçimlerimizi nasıl dönüştürdüğünü, yaratıcılık ve nitelik sorununu, üniversitelerin geleceğini ve yapay zekânın kamusal denetimi meselesini ele alıyoruz. 

Konuğumuz Sevgi Uçan Çubukçu ile Birlikte Düşünmek: Fatmagül Berktay’a Armağan kitabından yola çıkarak Fatmagül Berktay’ın düşünsel mirasını; feminizm, demokrasi, kamusal alan, bakım emeği ve eleştirel düşünce ekseninde ele alıyor; birlikte düşünmenin ve eylemenin bugünün otoriterleşen dünyasında nasıl dönüştürücü ve umut verici bir politik imkân sunduğunu tartışıyoruz. 

Konuğumuz Ömer Turan ile kapitalizmin kökenine ilişkin tarihsel ve kuramsal tartışmaları ele alıyor; Marksist ve Marksist olmayan yaklaşımlar karşılaştırarak kapitalizmin ortaya çıkışını, Avrupa merkezciliği eleştirisini ve güncel tarih yazımındaki yeni yaklaşımları değerlendiriyoruz. 

Konuklarımız Bilen Işıktaş ve Namık Sinan Turan ile bir kez daha bir araya geliyor ve kendileriyle Orta Doğu’da udun yerini ve Şerif Muhittin Targan’ı konuşuyoruz. 

Konuklarımız Bilen Işıktaş ve Namık Sinan Turan ile Bilen Işıktaş’ın İletişim Yayınları’ndan çıkan Boğaziçi’nin Büyülü Sesi Deniz Kızı Eftalya kitabı üzerinden 1930’lar Türkiye’sinde müzik dünyasını ve o dünyanın müstesna bir şahsiyetini konuşuyoruz. 

Konuklarımız Prof. Dr. Bilen Işıktaş ve Prof. Dr. Namık Sinan Turan ile Bilen Işıktaş'ın Erken Cumhuriyet'in Sesleri kitabı üzerinden 1930'lar Türkiye'sinde müzik dünyasının ekonomi politiğini, Cumhuriyet'in kültür politikalarını, müzisyenlerin değişen toplumsal koşullara nasıl uyum sağladıklarını ve dönemin söyleşilerinin sosyal tarihe sunduğu zengin tanıklıkları konuşuyoruz. 

Konuğumuz Ömer Turan ile Metis Yayınları'ndan yayımlanan Can Cemgil ile hazırladıkları Kapitalizm ve Demokrasi - Bir Zıtlığın Anatomisi adlı kitap üzerinden kapitalizm ve demokrasinin zıtlığını konuşuyoruz.  

Konuğumuz Ömer Turan ile yakın zamanda hayatını kaybeden düşünür Jürgen Habermas'ın düşünsel mirasını ele alıyor; Habermas'ın kamusal alan, demokrasi ve kapitalizm üzerine geliştirdiği fikirleri, eleştirel kuram içindeki yerini, liberalizmle ilişkisini ve günümüz siyasetini anlamak açısından taşıdığı önemi tartışıyoruz. 

Konuklarımız akademisyenler Ümit Kurt ve Devrim Sezer ile Metis Yayınları'ndan çıkan Zulmün Adını Koymak: Soykırım ve Ötesi kitabı üzerinden soykırım, etnik temizlik ve insanlığa karşı suçlar gibi kavramların tarihsel, hukuki ve siyasal boyutlarını; zulmü doğru adlandırmanın hafıza, adalet ve toplumsal yüzleşme açısından neden önemli olduğunu konuşuyoruz. 

Konuklarımız Çağlar Fidan ve Namık Sinan Turan ile yeniden bir araya gelerek, bu sefer Osmanlı İstanbul’unda kıraathaneler ve semai kahvehaneleri üzerine konuşuyoruz. 

Konuklarımız Çağlar Fidan ve Namık Sinan Turan ile Osmanlı İstanbul’unda kahvehanelerin yalnızca sohbet ve siyaset değil, müzik üretimi ve paylaşımı için de önemli kamusal alanlar olduğunu konuşuyor; kahvehanelerin sosyal yaşam içindeki yerini, müzik kültürüyle ilişkisini ve Çağlar Fidan'ın Hep Beraber Çalalım Bir İstanbul Havası kitabını ele alıyoruz.

Konuğumuz Ezgi Akgül ile 19 Mayıs vesilesiyle gençlik kavramını; kapitalizm, ulus-devlet, eğitim politikaları ve güvencesizleşme ekseninde tarihsel dönüşümüyle birlikte tartışıyoruz. 

Konuğumuz Mehmet Kuru ile Osmanlı’da paranın tarihini, metalaşmasını ve nakdileşen ekonomiyi konuşuyoruz.

1 Mayıs’ın tarihsel kökenlerini ve Türkiye’deki seyrini ele alıyor; işçi sınıfı için bir mücadele ve dayanışma günü olarak neden hâlâ tartışmalı olduğunu, Taksim’le kurduğu sembolik ilişkiyi ve farklı dönemlerdeki toplumsal hareketlerle bağını inceliyoruz.

Konuğumuz Mustafa Özoylumlu ile Türkiye’de büyük toprak sahipliği ve çiftliklerin yaygınlığı ve tarihyazımı için önemini konuşuyoruz.  

Konuklarımız Bülent Bilmez ve Cemal Taş ile 1937-1938 Dersim Tertelesi’ni konuşuyor; Dokuz Örnek Vaka ve Mekân üzerinden hazırlanan Dersim Kırımı Envanteri’nin ortaya koyduğu somut olgusal bilgileri ele alıyoruz.

23. Radyo Şenliği destek yayınında Hakikatin Hikâyesi programcısı Doğan Çetinkaya, alternatif yayıncılık kültürüne ve toplumsal hareketlerle kurduğu bağa vurgu yaparken; bağımsız seslerin ancak ona sahip çıkanların ortak sesi ve dayanışmasıyla var olabileceğini dile getiriyor. 

Konuğumuz Masis Kürkçügil ile siyaset ve tarih ilişkisi üzerine konuşuyoruz.  

Irkçılığı yalnızca bireysel önyargı ya da açık düşmanlık olarak değil; tarihsel, toplumsal ve kurumsal süreçler içinde üretilen, farklı biçimlerde ortaya çıkan bir tahakküm ilişkisi olarak ele alıyor; Türkiye’de ırkçılığın görünmez kılınma biçimlerini ve farklı tezahürlerini tartışıyoruz. 

İran tarihine büyük güçlerin müdahaleleri ile aşağıdan yükselen toplumsal hareketler arasındaki gerilim üzerinden bakarak; tütün protestolarından meşrutiyet devrimine, petrolün keşfinden Musaddık dönemine ve 1979 Devrimi’ne uzanan direniş ve siyasal mücadeleler geleneğini ele alıyoruz. 

Osmanlı'da Marksizim ve Sosyalizm: Yeni Kuşak Çalışmaları üzerine konuşuyoruz. 

Konuğumuz Şeyma Afacan ile 'Osmanlı’da Materyalizm, Üretkenlik ve Kapitalizm' üzerine konuşuyoruz.

Konuğumuz Dr. Öğretim Üyesi Şeyma Afacan ile duyguların tarihini konuşuyor; duyguların evrensel değil, zamanla ve toplumsal bağlamla şekillenen yapılar olduğunu, tarih yazımında nasıl analitik bir araç haline geldiğini ele alıyoruz.  

Geç dönem Osmanlı’da delilik, akıl hastalığı ve psikiyatrinin nasıl kavrandığını ele alırken, konuğumuz tarihçi Burcu Belli ile deliliğin yalnızca tıbbi bir sorun değil, toplumsal ve siyasal çatlakları görünür kılan bir alan olduğuna değiniyor; deliliğin modernleşme, rasyonelleşme ve iktidar ilişkileriyle nasıl yeniden tanımlandığını ve Osmanlı pratiğinin Batı’dan ayrışan yönleri konuşuyoruz.  

Konuğumuz Fatma Öncel ile yeni bilgisayar teknolojileri ve yapay zekânın tarih araştırmalarında kullanımları ve sonuçları üzerine sohbet ediyoruz. 

Tarih ve Toplum’un son sayısında bir dosya derleyen Fatma Öncel ile Osmanlı’da çiftliklerin ortaya çıkışını, yaygınlaşmasını ve bunun anlamını konuşuyoruz. 

Konuklarımız Ali Ekber Doğan ve Sinem Yıldız ile Türkiye’de 1960 ile 1980 yılları arasında Sol siyaset coğrafyasının oluşumunu inceledikleri 'Geleceğin Belleği' adlı kolektif çalışmalarını konuşmaya farklı mekanlara odaklanarak devam ediyoruz.  

Konuklarımız Ali Ekber Doğan ve Sinem Yıldız ile Türkiye’de 1960 ile 1980 yılları arasında Sol siyaset coğrafyasının oluşumunu inceledikleri 'Geleceğin Belleği' adlı kolektif çalışmalarını konuşuyoruz.  

Konuğumuz Stefo Benlisoy ile İstanbul'un ırgatları: II. Meşrutiyet'te sosyalist bir işçi örgütü'nü konuşuyoruz. 

Konuğumuz Bülent Bilmez ile Türkiye tarihinde 1876'dan Günümüze - Geceye Evrilen Demokrasi Şafakları konuşuyoruz.

Yazarlar Doğan Çetinkaya ve Tünay Aras, bu hafta yayımlanan Sıra İktisadi Zaferde adlı kitabı konuşuyorlar. 

Mübadeleyle Anadolu’ya gelen Yunanca anadilli Müslümanlar yani 'Patriyotlar'ın hikâyesini konuğumuz Patriyotlar: Nasliç ve Grebene Mübadilleri kitabının yazarı Mehmet Emre Toker ile konuşuyoruz.