Doğa Dedektifi

Tavşanla tilkiden aynı ağacı paylaşan kuşlara, karıncalarla akasyanın ortaklığından bütün bir kıyı ekosistemini etkileyen deniz yıldızına uzanıyoruz. Avcılığı, rekabeti, mutualizmi, kilit taşı türleri ve hatta korkunun ekolojisini konuşuyoruz.

İnsan doğaya bakmayı ne zaman öğrendi? Ne zaman yalnızca canlıları değil, aralarındaki görünmez ilişkileri de görmeye başladı?

Bu hafta binlerce yıllık bir yolculuğa çıkıyoruz: Aristoteles ve El-Câhiz’in gözlemlerinden Mary Anning’in fosillerine; Darwin ve Wallace’ın doğal seçilim düşüncesinden Mendel’in bezelyelerine, DNA’nın çift sarmalından Rachel Carson’ın Sessiz Bahar’ına uzanan hikâyede fosillerin, canlıların, genlerin ve ekosistemlerin izini sürüyoruz.

Milyonlarca yıldır doğdukları kıyılara dönen Caretta carettaların izini sürüyoruz. 

Konuğumuz doğa tutkusunun peşinden giderek yolunu Çıralı’ya çeviren genç biyolog adayı Emine Gül Kuru ile gece sahil nöbetlerinden yavruların denize yolculuğuna, Dünya’nın manyetik alanıyla yön bulmalarından iklim değişikliğine, mikroplastiklerden ışık kirliliğine uzanan bir sohbet gerçekleştiriyoruz.

Konuğumuz Prof. Dr. Can Karadoğan ile birlikte “Müzik ve Umut” serimizin üçüncü bölümünde, yine dünyanın farklı köşelerinden gelen iyi haberlerin peşine düşüyoruz.

Amazon’da yaban hayatını yeniden birbirine bağlayan köprülerden Japonya’nın koruyucu kıyı ormanlarına kadar uzanan beş farklı hikâyede aynı soruyu soruyoruz: Kopan bağları yeniden kurabilir miyiz? 

Can Karadoğan’ın müzik seçkisi eşliğinde, bu kez umudu uzak bir hayal olarak değil, “gerçekleşmeye başlamış bir ihtimal” olarak arıyoruz.

Konuğumuz Prof. Dr. Handan Türkoğlu ile bir şehri gerçekten neyin ayakta tuttuğunun peşine düşüyor; toprağın, derelerin, ağaçların ve açık alanların kentin altyapısındaki yerini, doğa temelli çözümleri, yaşam kalitesi ile dayanıklılık arasındaki ilişkiyi ve İstanbul’un nereden başlaması gerektiğini konuşuyoruz. 

Konuğumuz İstanbul Atlı Spor Kulübü Yönetim Kurulu Başkanı, eski milli binici ve Türkiye Engel Atlama Şampiyonu Ogan Sengel ile biniciliği bir spor olmanın ötesinde, hayvan refahı ve doğayla kurulan ilişkinin özel bir biçimi olarak ele alıyor; at ile binici arasındaki görünmez iletişimden çocukların atlarla kurduğu bağa, atlı spor kulüplerinin çevre ve topluma ilişkin sorumluluğundan iklim değişikliğine kadar geniş bir çerçevede sohbet ediyoruz. 

Doğa Dedektifi’nde bu hafta, bu kez de Temmuz ayının iyi haberleriyle bir aradayız. 

Bu ayki haberlerimiz, doğayla kurduğumuz ilişkinin nasıl değiştiğini ve umudun neden tek bir kişinin değil, birlikte hareket eden insanların hikâyesi olduğunu bize bir kez daha hatırlatıyor. Dünyanın farklı köşelerinden seçtiğimiz 5 umut verici haberi, Prof. Dr. Can Karadoğan’ın özenle seçtiği müzikler eşliğinde konuşuyor ve dünyadan iyi haberler ile yeniden umutlanmak ve yeryüzüne başka bir gözle bakmak isteyen herke

Konuğumuz Dr. Nurbahar Usta ile insanlığın ormanlarla kurduğu ilişkinin binlerce yıllık dönüşümünü konuşuyor;  yakacaktan keresteye, üretimden ekosistem temelli yönetime uzanan bu uzun hikâyede, iklim krizi, biyolojik çeşitlilik, ormancılığın geleceği, doğa korumanın etik temelleri ve Kaz Dağları üzerine birlikte düşünüyor ve geçmişi anlamadan geleceğin ormanlarını koruyamayacağımız gerçeğinden hareketle ormanları geçmişin kadim bilgisiyle yeniden görmeye çalışıyoruz. 

Kentleri çoğu zaman binaları, yolları ve meydanlarıyla tanımlarız. Oysa bir kenti gerçekten yaşatan, insanlar, diğer canlılar ve doğa arasında kurulan görünmez ilişkilerdir. 

Konuğumuz şehir plancısı Dr. Kumru Çılgın ile “yaşamın dili” kavramından hareketle mekânsal planlamaya yeni bir pencereden bakmak istiyoruz. 

​​​​​​​Biyoçeşitlilik, yerel ekolojik bilgi, müşterekler, görünmeyen kent haritaları, bakım etiği ve onarıcı planlama üzerine yaptığımız bu sohbetle, kentleri yalnızca fiziksel mekânlar olarak değil, yaşayan ekosistemler olarak yeniden düşünmeye davet ediyor ve...

Geçen hafta sorduğumuz "Bir orman gerçekte nedir?" sorusunu üzerinde düşünmeye devam ediyoruz ve bu sefer, mast yıllarından bitki hafızasına, fotoreseptörlerden elektriksel sinyallere, köklerin sese yönelmesinden arı kanatlarının çiçeklerde yarattığı titreşimlere uzanan bir yolculuğa çıkıyoruz. 

Taç utangaçlığından allelopatiye, mikorizal mantar ağlarından hemşire ve anne ağaçlara uzanan bir yolculuğa çıkıyor; ağaçların birbirleriyle nasıl rekabet ettiğini, kaynakları nasıl paylaştığını ve farklı kuşakların aynı ekosistem içinde nasıl bir arada yaşadığını araştırıyor ve "bir orman gerçekte nedir?" sorusuna cevap arıyoruz.  

Kent ve doğa üzerine sohbet etmek ve ekolojik süreçlerin izinde yaptığımız yolculuğa eşlik etmek üzere, Mutfak Sanatları Akademisi'nin kurucusu Mehmet Aksel ile doğa ekseninde hayatı, eğitimi, emeği ve mirası keşfetmeye çalışıyoruz.  

Konuğumuz Prof. Dr. Can Karadoğan ile dünyanın dört bir yanından doğa koruma alanındaki umut verici gelişmeleri müzik eşliğinde konuşuyor; Mozambik'te beyaz gergedanların dönüşünden Kaliforniya'da yeniden görülen kurtlara, İngiltere'de toparlanan kuş popülasyonlarından COP31 öncesi iklim ve sağlık gündemine uzanıyoruz.  

Konuğumuz Esra Başak ile ekosistem hizmetlerini, Türkiye’deki ekosistem hizmetlerine ilişkin yürütülen çalışmaları, ekosistem hizmetlerinin biyolojik çeşitliliğin korunmasına yardımcı olup olamayacağını ve fiili karar alma süreçlerine entegrasyonunun durumunu konuşuyoruz.

Konuğumuz Derya Akdeniz Durmaz ile nöromimariyi; nöromimarinin doğadan öğrendiği şifa dilini, şifanın sadece bir tedavi süreci değil, aynı zamanda bir mekan deneyimi olduğunu ve iyileştiren mekanların sırrını konuşuyoruz. 

Bugün meslek hayatı eklemler, hareketlilik, iyileşme ve insanların yürüme yeteneğini geri kazanmalarına yardımcı olmak üzerine kurulu Ortopedi Cerrahı Prof. Dr. Aksel Seyahi ile yürümek üzerine konuşmaya devam ediyoruz. 

Konuğumuz Dr. Görsev Argın Uz ile yürümek, flanörlük, hibrit kamusal alanda yürürken yaşanan deneyimler üzerine konuşuyor; Lauren Elkin’in Şehirde Yürüyen Kadınlar kitabı da bize eşlik ediyor.

Yürümenin yalnızca bir ulaşım biçimi değil, aynı zamanda dünyayı ve kendimizi keşfetmenin bir yolu olduğunu konuşuyor; Henry David Thoreau, Frédéric Gros, Rebecca Solnit ve Erling Kagge gibi yazar ve düşünürlerin metinlerinden hareketle, yürüyüşün doğayla, düşünceyle ve özgürlükle kurduğu ilişkiyi ele alıyoruz.

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’nin Direktörü Prof. Dr. Adil Güner ile bahçenin hikayesini, 30 ciltlik Resimli Türkiye Florası projesindeki gelişmeleri ve Türkçe Bilimsel Bitki Adlandırmasının önemi üzerine konuşuyoruz.

David Attenborough’un 100. yaşından ve kişisel bir vedadan yola çıkarak insan-doğa ilişkisini, doğa anlatıcılığının dönüşümünü ve iklim krizinin ekosistemler üzerindeki etkilerini ele alıyor; ayrıca doğa temelli çözümlerde evrimsel süreçlerin neden göz ardı edilmemesi gerektiğini ve Çernobil’in beklenmedik şekilde bir yeniden yabanlaşma laboratuvarına dönüşmesini değerlendiriyoruz. 

Biyoçeşitlilik üzerine konuşmaya devam ediyor ve konuğumuz Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile buzul çağlarından günümüze Anadolu’daki bitki çeşitliliğini konuşuyoruz.  

Konuğumuz Eğitim Reformu Girişimi Eğitim Gözlemevi Koordinatörü Burcu Meltem Arık ile yaşamın içinde yerimizi anlamanın, bu yerin sorumluluğunu üstlenmenin, afetlere karşı dayanıklılığın ve değişen koşullarda yaşamın ve yaşanılan yerin bütünlüğünü sürdürebilmenin en temel yollarından biri olan doğa temelli eğitimi konuşuyoruz. 

Konuğumuz Doç. Dr. Serkan Köybaşı ile doğanın haklarının tanınmasını, doğayı bir hukuki nesneden bir hukuki özneye dönüştürerek biyolojik çeşitliliği korumanın yollarını ve küresel örneklerini konuşuyoruz. 

Konuğumuz deniz biyoloğu ve belgesel yapımcısı Mert Gökalp ile denizlerimiz için büyük önem taşıyan Project Posidonia’yı ve deniz çayırlarının ekosistemdeki rolünü konuşuyoruz.

Koç Holding'in katkılarıyla...

Konuğumuz Doç. Dr. Sırrı Yüzbaşıoğlu ile bir doğa bilimcinin gözüyle bakmak ve görmek kavramlarını irdeliyoruz. 

Baktığımız her şeyi görüyor muyuz? Ya da baktığımız bir doğa parçasında, görselde hepimiz aynı şeyi mi görüyoruz? Gözlem yapanın bilgi birikimi ve yargıları gözlemi etkileyebilir mi? 

Koç Holding'in katkılarıyla...

Konuğumuz İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Meriç Albay ile ülkemizin iç su kaynaklarını ve iklim değişikliği karşısındaki muhtemel senaryoları ele alıyoruz.  

Konuklarımız Ekin Gündüz Özdemirci ve Nurten Bayraktar ile film ve medya sektörünün çevresel etkisini azaltmak ve iklim krizi konusunda toplumsal farkındalığı artırma potansiyelini harekete geçirmek için kurdukları Ekofilm Sürdürülebilir Yapım Platformu'nu konuşuyoruz. 

Geçtiğimiz hafta Jeffrey Lendrum’un ilginç hikayesi üzerinden tartışmaya başladığımız yasadışı yaban hayatı ticaretinin nedenleri ve yarattığı olumsuz etkilerini inceliyor ve bu ticaretin mağdurlarından Zeytin’in son durumuna göz atıyoruz. 

Değeri yılda 20 milyar doları bulan yasadışı yaban hayatı ticaretini, ünlü yırtıcı kuş yumurtası hırsızı ve kaçakçısı Jeff Lendrum’un hayatı üzerinden konuşuyoruz. 

Konuğumuz Prof. Dr. Hüseyin Emrullah Çelik ile iklim değişikliğine bağlı artan sel aktivitelerini ve taşkınlardan korunma yollarını konuşuyoruz. 

Konuklarımız Burak Eroğlu ve Ceylan Karaulan Sözüer ile doğada oyun, oyun hakkı ve oyun değeri kavramları üzerinden yapılandırılmış oyun gruplarını konuşuyoruz.

Bugünlerde gündemi fazlasıyla işgal eden bir adaya, Grönland’a gidiyor; doğal kaynaklarından iklim değişikliği üzerindeki etkilerine kadar, Grönland’ın bu kadar ilgi çekici olmasının nedenleri üzerinde duruyoruz. 

2025 yılında iklim değişikliğine ilişkin dünyada ve Türkiye’de yaşanan gelişmeleri özetliyor; doğa koruma faaliyetlerini değerlendiriliyoruz. 

Konuğumuz Prof. Dr. Hayriye Eşbah Tunçay ile suya duyarlı şehirleri ve iklim değişikliği ile mücadelede kurakçıl peyzaj çalışmaları üzerine konuşuyoruz. 

Konuğumuz Doç. Dr. Beyza Şat ile Yeşil Altyapı ve Dirençli Kent kavramları üzerinden doğa temelli çözümleri tartışıyoruz. 

Modern yaşamın doğadan kopardığı insanı kent içinde doğayla buluşturmak amacıyla şekillenen biyofilik tasarımı, tasarımcı ve sanat eleştirmeni Gökhan Karakuş ile konuşuyoruz.

Konuğumuz bilim tarihçisi ve felsefeci Doç. Dr. Mustafa Yavuz ile bitkibilimin kökenlerini konuşuyoruz. 

Konuğumuz çevre habercisi Sibel Topaloğlu ile COP’ların kısa tarihi, COP 30 sonuçları ve Türkiye’de yapılması planlanan COP 31 üzerine sorumluluk ve beklentileri ele alıyoruz. 

Konuklarımız KKTC’deki Yeşil Okullar Projesi Koordinatörü Prof. Dr. Şerife Gündüz ve Serhatköy İlkokulu Müdürü Özge Yorulmaz ile UNESCO’nun COP30’da da vurguladığı 'yeşil eğitim' hareketinin KKTC’deki örnek uygulamasını ve bu alandaki başarı hikâyesini konuşuyoruz.  

Balık mevsimindeyiz; dünya çapında 3 milyardan fazla insanın temel protein kaynağı balık ancak iklim değişikliğine bağlı olarak ısınan sular, dünya çapında deniz ekosistemlerinin ve balıkçılık endüstrisinin kurallarını yeniden yazıyor.

Konuğumuz Doç. Dr. Taner Yıldız ile ekosistemdeki bozulmayı balıkçılık üzerinden değerlendiriyoruz.