NRC Het Uur

Ooit probeerde een priester de satan uit Raven van Dorst te verdrijven. Inmiddels omarmt hen die satan. Voor Van Dorst staat die voor „niet willen buigen voor de wil van een ander, niet conformeren aan wat iemand van je wil maken of in je wil zien.” Inmiddels wordt de outcast omarmd door het mainstream publiek. „Publiekslieveling? Ligt eraan wie je het vraagt. Vroeger keken mensen omdat ik er ondefinieerbaar uitzag. Nu kijken ze omdat ze me leuk vinden. De blik bleef. Of dat nou in negatieve of positieve zin is. Dan hoor je er ook in zekere zin niet bij.”<...

Jayla Opoku was elf jaar toen ze met haar gezin op de vlucht sloeg voor de overheid. In de jaren die volgden, verhuisden ze 23 keer. Zo ontkwam ze aan uithuisplaatsing. „We hebben in woningen gewoond waarin het plafond afbrokkelde en naar beneden viel. In de nacht werd ik vaak wakker, omdat mijn tenen aan elkaar gevroren waren.” Pas jaren later hoorde ze dat het leed van haar gezin voortkwam uit de toeslagenaffaire.

Namens duizenden kinderen die wél uit huis zijn geplaatst, overhandigde ze een brief aan de overheid. Volgens Opoku zijn de gevolgen voor kinderen extra ingri...

Elmer wil met haar nieuwe album ‘MAN, OH MAN’ geen makkelijk applaus oogsten. „Ik had een album kunnen maken waarin ik zou zeggen: ‘fuck mannen’. En mensen zouden juichen.” Maar ze wilde onderzoeken wat er gebeurt als ze juist een hand zou uitreiken aan de man. Volgens haar krijgen mannen weinig ruimte om te onderzoeken wat voor man ze willen zijn, omdat ze als groep al zoveel ruimte innemen. Toch zegt Elmer: „Ik zie je, ik waardeer het en je mag fouten maken. Ik heb je hand vast.”

Maar op die handreiking kreeg ze kritiek van de oudere feministi...

Een sleutel van een appartement in China was voor Pete Wu een „laatste strohalm” van zijn Chinese identiteit. Tijdens een reis daarheen met zijn ouders besefte hij hoe groot de afstand tussen hen inmiddels was. Terwijl zijn ouders hun kinderen Chinees wilden opvoeden, groeide Pete op met het westerse idee dat je vooral jezelf moet zijn. Ook hun taalbarrière hielp niet mee met het praten over emotionele onderwerpen zoals zijn homoseksualiteit. „Het ging vanzelf dat die kloof bleef groeien.”

Wu ontdekte dat hij zijn ouders net als anderen jarenlang vooral als tweedimensionale „standbeelden” had gezien. „Mijn ouders zijn in...

Schoonheidsprofessor Giselinde Kuipers deed heel lang alsof haar uiterlijk er niet toe deed en probeerde er een beetje omheen te leven. Maar toen ze borstkanker kreeg, werd ze er keihard mee geconfronteerd. Haar haar, wenkbrauwen en wimpers verdwenen en mensen keken weg. „Juist als je kanker hebt, zie je wat echt van belang is in het leven.” En Kuipers leerde: of je mooi bent maakt heel veel uit.

We hebben ons uiterlijk volgens Kuipers aan onze waarde gekoppeld en zijn in een steeds dwingender schoonheidsregime beland, waarin de norm van wat mooi is steeds opschuift. Toch ziet Kuip...

In bijna een halve eeuw heeft Henk Schiffmacher de tattoo-wereld behoorlijk zien veranderen. Waar getatoeëerde mensen vroeger golden als „rariteitenkabinet op de kermis” en later deel uitmaakten van de underground, is de rebellie er volgens Schiffmacher nu wel van af. „Dat stoort me wel.” De tattoo is inmiddels mainstream geworden. Drie op de tien Nederlanders hebben een tatoeage. 

„Mea culpa”, biecht Schiffmacher op: „We wilden uit de goot vandaan” en „een bepaalde vorm van erkenning” bereiken. Dat is gelukt. Maar stel nou dat al die getatoeëerde lichamen over duizend jaar worden opgegraven en nog in tact zijn? Wat zegt dat...

Bessel van der Kolk groeide op in een tijd waarin over trauma nauwelijks werd gesproken. Inmiddels is hij een van de bekendste stemmen op dit gebied. Nu trauma steeds meer aandacht krijgt, waarschuwt hij voor een nieuwe valkuil: trauma mag geen „alibi” worden om verantwoordelijkheid te ontlopen.

Ondanks die grote focus op trauma, is er nog altijd veel ellende in de wereld. Van der Kolk pleit ervoor om niet alleen over trauma te praten, maar ook het lichaam erbij te betrekken. Hij kijkt daarbij naar andere culturen, waar mensen na ingrijpende ervaringen het ritme opzoeken: ze zingen, dans...

De Joods-Amerikaanse Benjamin Moser groeide op in een volledig zionistische wereld. „Ik geloofde erin zonder al te veel na te denken.” Hij zag zichzelf als onderdeel van een groep die aan de goede kant van de geschiedenis stond. „Ik heb altijd geloofd dat wij de slachtoffers waren. Ik denk dat dat je een beetje dom maakt.”

Inmiddels ziet Moser het anders. Voor hem betekent dat niet dat hij afstand doet van zijn Joodse identiteit. Volgens hem kun je de geschiedenis van het jodendom zien zonder de logische verklaring van het zionisme. Hij wil als Jood dan ook niet gea...

Als kind vluchtte Clarice Gargard twee keer uit Liberia, waar een burgeroorlog uitbrak. Haar verleden leerde haar dat goed en kwaad niet tegenover elkaar staan. „Het is een spectrum. Mensen kunnen tegelijk goede én slechte dingen doen. Dat is de complexiteit van mens zijn.” Als we willen bouwen aan een betere wereld, moet daarin volgens haar ruimte zijn voor die complexiteit, met oog voor zowel slachtoffers als daders. „Dat klinkt heel idealistisch en whatever. Maar wat is het alternatief? Dit blijven doen?”

Verzet tegen de wereld van nu hoeft volgens Gargard niet hard te zijn. Zachtheid en strijd li...

Van de ‘rode seksfeeks’ heeft MEROL haar geuzenaam gemaakt. Op haar nieuwe album ‘Leve De Feeks’ weigert ze die te temmen. „We gaan haar vieren.” Haar werk wordt persoonlijker en feministischer. Seks gaat voor de zangeres over meer dan wat er in bed gebeurt: „Het gaat voor mij over het lichaam, vruchtbaarheid, relaties, liefde. Ik vind dat we seks een beetje tekortdoen.” 

De zangeres verzet zich tegen het idee dat vrouwen jong en glad moeten blijven. „Vrouwen mogen niet oud worden. We mogen geen teken van leven vertonen.” Ook plastische chirurgie vindt ze problematisch: „Als je die denkrimpel niet meer zi...

Voor Francesco Veenstra is bouwen nooit alleen een technische opgave. „Het is misschien eerder een sociaal beroep", zegt de Rijksbouwmeester, die na vijf jaar afzwaait. Architectuur draait volgens hem om de vraag hoe we een samenleving vormgeven.

De oplossing voor zijn grootste dossier, de wooncrisis, ligt volgens Veenstra niet per se in méér bouwen. „Er is geen schaarste aan ruimte, maar wel een schaarste aan het recht op het gebruik ervan." De haast die we hebben om woningen te blijven bouwen brengt volgens hem het risico met zich mee „dat er eenvormigheid ontstaat". Hij pleit voor slimmer...

Forensisch patholoog Frank van de Goot ziet de dood niet als iets lugubers, maar als een puzzel die opgelost moet worden. Zijn autisme helpt hem in zijn werk, zegt hij: „De neurotypische wereld accepteert niet dat het leuk is." Zaken als de butlermoord of de Belgische student Sanda Dia laten hem niet los. Tegelijk benadrukt hij: „Ik oordeel niet. De rechtbank oordeelt over schuld en onschuld. En uiteindelijk moet je je verantwoorden voor de grote baas."

Van de Goot pleit voor beter onderzoek naar doodsoorzaken: „Er wordt geen goede lijkschouw gedaan. Zit het hoofd er nog op en zit...

De smetvrees van Luuk Vulkers begon met het scheikundig besef dat we eigenlijk helemaal geen losse, afgebakende wezens zijn. „Dus er is geen ontkomen aan die vermenging waar ik zo bang voor ben.” Hij onderzocht hoe de samenleving omgaat met vuil en ziekte en ziet een parallel met beerputten, waar mensen vroeger hun afval en ontlasting achterlieten. „Vuil is iets wat we liever wegstoppen. Maar als we die beerput nou open trekken, dan komen er hele belangrijke inzichten over onze maatschappij.”

Volgens Vulkers bestaat er een algehele neiging om vuil uit te bannen en daarmee ook de ander. D...

„We hebben lang gedacht dat de oplossing voor de klimaatcrisis in de technologie ligt”, terwijl die volgens Anoek Nuyens juist „in onze cultuur” schuilt. Ze merkt op dat “we in een feitenfuik terecht zijn gekomen”, doordat we altijd dachten: „we laten het aan de bèta’s over.” Dat noemt ze „een enorme inschattingsfout”. Daarom moeten verhalenmakers „het estafettestokje van de wetenschap overnemen” en de klimaatcrisis „van het hoofd naar het hart vertalen”.

Nuyens vertelt dat ze haar spreekbeurten vroeger afsloot met: „een beter milieu begint bij jezelf”, totdat ze erachter kwam „dat het helemaal niet zo werkt.” „Het is geen ikje die het gaa...

Tim Post dacht aanvankelijk dat dromen iets zweverigs waren, maar ontdekte een wetenschappelijke wereld erachter. Zijn eerste lucide droom ontstond na een nachtmerrie over een heks. Zijn moeder zei: „Het is maar een droom" en plots werd hij zich daarvan bewust in zijn volgende droom. Sindsdien kan hij al dromend in dialoog met zijn onderbewuste.

Post benadrukt dat we in onze productiviteitscultuur bezuinigen op onze slaap en dat mensen ondertussen buiten zichzelf zoeken naar vervulling die ze niet vinden. Volgens hem moeten we veel meer naar binnen kijken. „Dromen dagen ons uit met bizarre scenario’s om stabiel...

Jante Wortels eetstoornis kwam voort uit een gebrek aan controle in haar leven. „Ik had een project nodig waarbij ik zelf kon bepalen of het lukt of niet.” Dat werd eten. „Ik zag echt wel dat het op een gegeven moment niet meer goed was en ik vond het ook niet mooi. Maar ik was echt als de dood om iets in mijn regime te veranderen.”

Toen haar huisarts zei: „Je hebt anorexia,” dacht Wortel: „Dat kan niet.” Ze herkende zichzelf niet in het stereotype beeld en voelde zich „niet ziek genoeg.” Volgens haar is een eetstoornis veel complexer dan a...

Thomas Hertog deed jarenlang onderzoek naar het ontstaan van het heelal met Stephen Hawking. Het groeide uit tot een hechte vriendschap, waarin ze samen „de oude grote filosofische vragen vastpakten en herkneedden op een wiskundige manier”. Hun kosmologisch onderzoek draaide niet alleen om natuurwetten maar juist om existentiële vragen: „Wie zijn wij? En waar komen wij vandaan?”

De aantasting van onze eigen planeet roept intussen de vraag op of we ooit de Melkweg zullen koloniseren. Elon Musk en Jeff Bezos spelen daarop in, maar hun ruimtevisie baadt volgens Hertog in escapisme. „Het heelal lijkt bijzonder levensvatbaar”, zegt hij, „en...

Joris Luyendijk heeft de journalistiek verlaten. Zijn rol was buitenstaander en beschouwer, maar met Oekraïne is dat voor het eerst niet zo. „Ik hoor nu bij een kamp. Het gaat ook over mijzelf. Ik zit in een rouwproces om de wereld die er niet meer is en ik word ook nog eens gek van het feit dat ik dat met mensen moet bespreken die dat nog ontkennen.”

De bedachtzame intellectueel en golden boy is nu fel en strijdvaardig: „Ik heb heel lang me aangepast en toen dacht ik: ze doen het er maar mee.” Sindsdien voelt hij zich...

Het Uur strijkt neer in een tijdelijke studio op Terschelling tijdens Oerol. Te gast is Meral Polat, die op het festival speelt met de voorstelling En ze maakte een kind.

In de voorstelling bevraagt ze de verwachtingen rondom moederschap. „Wil ik dit nou echt zelf of is dit toch iets wat wordt opgelegd?” Tegelijkertijd onderzoekt ze de muur tussen moederschap en kunstenaarschap. Nu dient zich een nieuwe levensfase aan: de menopauze. „Dat wil ik durven aankijken: wie ben ik zonder mijn vruchtbaarheid?”

Het alevitisme, de levensbeschouwing waarmee zij is opgegroeid, draait om de vraag hoe je een v...

We leven in een tijd waarin niet alleen oorlog, maar ook klimaatverandering, asielzoekers en mannen als bedreigend worden ervaren. Jongeren zouden zich zelfs aanzienlijk angstiger voelen dan tien jaar geleden. Psycholoog Merel Kindt vraagt zich daarbij zich af: „Is het een engere tijd of zijn mensen minder veerkrachtig?” In zekere zin praten we elkaar volgens Kindt ook angst aan, doordat we de hele tijd worden blootgesteld aan slecht nieuws: „Want goed nieuws is geen nieuws."

Wel heeft één op de vijf jongvolwassenen daadwerkelijk irrationele angsten. In Kindts werk behandelt ze zulke mensen met een revolutionaire methode die soms ont...

Voormalig Europarlementariër Samira Rafaela eist meer aandacht voor vrouwengezondheid. „Doordat het vrouwenlichaam vrijwel nooit centraal heeft gestaan, zijn we pijn gaan normaliseren die helemaal niet normaal is.” Zelf kon ze door haar vleesbomen één dag per maand niet werken en kreeg ze moeite met lopen. Toch blijven veel vrouwen zoals Rafaela doorgaan: „Eén op de drie vrouwen werkt door en verbergt haar klachten op de werkvloer.”

Rafaela noemt de baarmoeder „het tweede hart van het vrouwelijk lichaam” en benadrukt dat klachten „niet in isolement gezien moeten worden”. „Zelfs met hart- en vaatziekten zien we een relatie.” Daarom wil z...

Na succesvolle jaren televisie maken werd Paul de Leeuw ineens minder gevraagd. Die gedachte brengt twijfel: wat is je houdbaarheidsdatum? In de jaren negentig werkte grensoverschrijdende humor bevrijdend. „Dat was niet altijd om mensen te beledigen of af te zeiken, maar het was een soort viering. Nu kunnen we van alles tegen elkaar zeggen, dachten we toen." Nu ziet De Leeuw dat veel van die fragmenten uit z'n context gehaald worden. Elke paar jaar komt er weer „een soort hoos” over hem heen. „Een parodie met een jongetje werd tot één minuut geknipt en ging viraal, waarna ik de grootste p...

Op het eerste gezicht lijkt de nieuwe film van Muriël d'Ansembourg over porno te gaan, maar in wezen draait 'Truly Naked' om de hunkering naar intimiteit. In haar werk onderzoekt ze hoe „we steeds verder verwijderd lijken te raken van echt contact”. Ze benadrukt hoeveel heftiger echte nabijheid is dan de beelden die we online zien: „Ga elkaar maar eens twee minuten lang in de ogen kijken.”

D’Ansembourg stelt zich vragen bij de normalisering van porno nu jongeren al heel vroeg achter het scherm zitten. „Stel je voor: je hebt nog nooit gezoend en je haalt je voor...

We leven „in onzekere tijden” waarin „de collectieve verwachting dat morgen beter wordt” ontbreekt, stelt socioloog Beate Völker. Daarom zijn vrienden belangrijk: „We staan niet alleen en we redden het ook niet alleen.” Völker zegt: „Ik ben geïnteresseerd in wat mensen verbindt, meer dan wat mensen scheidt van elkaar.” Volgens haar kan vriendschap de sociale cohesie herstellen.

Völker ziet vriendschap als antwoord op polarisatie. „Het leert je dat je solidair kan zijn met iemand die een ander levensperspectief heeft.” Volgens haar mogen we dan ook meer buiten onze bubbel treden: „We missen zoveel door om te gaan met mensen...

Volgens Arnon Grunberg is moralisme niet alleen streng, maar ook onhaalbaar. „Mij zijn echt heel veel slechte dingen niet vreemd. Ik ben niet zonder fouten.” Wie verwacht dat mensen perfect zijn, vraagt volgens hem het onmogelijke: „Dan ben je voortdurend teleurgesteld.”

De mens is verleidbaar, volgens Grunberg. Die overtuiging hangt samen met zijn achtergrond. Als iemand die in de schaduw van de Holocaust is opgegroeid, nu in de Verenigde Staten woont onder de zweep van Trump en een zus heeft die in een Israëlische nederzetting leeft, vindt hij de belofte van een perfecte wereld misleidend: „Waarom zouden wij...

Ooit gaf Sophie van Gool een salaris met zes cijfers op als consultant op de Zuidas. „Na de seksistische grapjes op het werkuitje begon ik het ineens overal te zien,” zegt ze. „Dat er maar één vrouw aan de top zat bijvoorbeeld.” Ze stortte zich op intern onderzoek en werd „de feminist bij het koffiezetapparaat”, tot ze stuitte op een oud dossier: „Vrouwenproject 2001, in de la gegooid.”

„Zwangerschapsdiscriminatie is al 15 jaar even hoog,” zegt Van Gool. „En werkgevers betalen soms al het invriezen van eicellen van hun werknemers, uit eigen belang.” Marktdenken zit overal, merkte ze toen ze zwanger werd: „donorzaa...

Els van Steijn begeleidt familieopstellingen en leerde: „Rationeel verwerken kunnen de meeste mensen wel, maar bij hun gevoel komen is lastiger. Een opstelling maakt dat zichtbaar”.

Het bracht haar ook persoonlijke inzichten. „Ik voelde me door mijn vader niet gezien”, zegt Van Steijn, „maar feitelijk verweet ik hem het gedrag dat ik zelf vertoonde. Ik zag mijn vader ook niet. Ik zag alleen maar wat hij niet kon leveren.” Als kind was ze vaak ziek: „Mijn moeder was doodsbenauwd dat er iets met mij zou gebeuren. Dus ik werd lief en braaf.” De opstellingen hielpen haar: „Ik ging van een meisj...

De levensgeschiedenis van Maarten van Rossem begint dramatisch. Als baby lag hij achtergelaten in een tuin die gebombardeerd werd. Misschien ligt daar de oorsprong van de bekende brombeer. Over zijn roem vertelt hij droog: „Plotseling kreeg ik verse champignons bij de groenteboer.” Ook zijn carrière relativeert hij: „In het land der blinden is één oog koning. Ik heb weleens een weddenschap gedaan dat ik de Australiëdeskundige van Nederland zou worden. Dat kan natuurlijk, omdat ze nooit verder vragen dan de actualiteit van de dag.”

Toch is Van Rossem optimistischer dan je zou denken: „Het is niet alsof 8 m...

Nanoah Struik is de eerste non-binaire persoon met een X in het paspoort en kreeg daarop veel kritiek: „Mensen voelden dat er iets van hen werd afgenomen, terwijl ik er juist alleen iets bij kreeg, zonder dat iemand iets kwijtraakte.” Diens Nigeriaanse vader wees Struik de deur: „Er werd mij verteld dat ik zijn kind niet meer was. Want in Afrika bestaat dat niet.” Ook zei hij dat God Struik niet zo gemaakt zou hebben. Door diens autisme kan Struik zich voorstellen dat mensen schrikken van nieuwe dingen: „Maar we moeten wat meer zijn als honden die aan elkaar snuffelen...

Na zeven jaar is Carice van Houten terug in een speelfilm, over scheiden. Als kind maakte ze meerdere scheidingen mee. „Ik was heel introvert, alles speelde zich van binnen af. Ik kon mijn gevoel niet goed uiten.” In haar jeugd was ze bang voor explosiviteit in het gezin. „Ik hield me op de vlakte. Om de liefde van mijn stiefvader te waarborgen, leerde ik niets te zeggen: don’t rock the boat.”

„Ik moest het toneel op om gezien te worden.” Daar vond ze haar bestaansrecht. Net als thuis werd ze ook bij de pers lange tijd het lievelinge...

„Het idiote van zelf oud worden is dat het toch net iets anders voelt dan dat je het altijd hebt bestudeerd,” zegt geriater Rudi Westendorp, die zelf 67 jaar is. Toen hij dacht dat hij uitgezaaide prostaatkanker had, realiseerde hij zich: „Er is geen programma voor de dood, er is een programma voor onderhoud en herstel… en daarna is de benzine op.” De dood ziet hij als een supernova: „energie klontert… en knalt weer uit elkaar.”

Westendorp vergelijkt mensen met wasmachines: „Wij zijn geen Miele die honderd jaar meegaat, maar eerder een Zanussi van veertig, vijftig jaar.” Daarna begint de „vrije uit...

Ooit droomde Dick Zijp van een carrière als cabaretier. Nu onderzoekt en recenseert hij humor. „Humor ontleden is als het ontleden van een kikker,” zegt hij. „De kikker gaat dood.” Daarom kijkt hij vooral de politiek achter grappen. Zelf dacht hij vroeger dat humor vooral bevrijdend en liberaal was. Inmiddels kijkt hij er anders naar. Humor kan volgens hem ook machtsverhoudingen bevestigen. 

Zijps kritiek op grensoverschrijdende grappen, levert hem geregeld reacties op. Cabaretier Hans Teeuwen noemde hem ooit een „genderneutrale kutkop”, en GeenStijl gaf hem de bijnaam „Suck my Dick Zijp”. Volgens Zijp roepen sommige comedians te snel dat woke d...

Voordat Tamar Valkenier de wereld introk, werkte ze als sterrenchef en later als recherchepsycholoog. Toch besloot ze haar vaste leven op te geven en opnieuw te beginnen. „Ik kreeg het opeens heel benauwd.” Inmiddels leeft ze al elf jaar leeft ver onder de armoedegrens, maar ze voelt zich rijker dan ooit. „Ik heb extreme hike-expedities gedaan, met een kameel door Mongolië getrokken en als vegetariër op dieren moeten jagen.”

Vroeger werd Valkenier al van de kleinste dingen ontzettend bang: „Ik durfde niet in de bus, ik durfde niet in de lift. In grote mensenmassa's raakte ik helemaal in...

In Amsterdam-Zuid groeide Doortje Smithuijsen op als typische randstedelijke millennial: „De hele cast van Goede Tijden Slechte Tijden woonde op een gegeven moment bij ons in de straat.” Haar analytische blik kreeg ze mee van haar vader, die socioloog was. Tijdens een Ibiza-feest van de buren hoorde ze hoe haar andere buurman demonstratief keihard Bach opzette en merkte ze op: „Hier is een soort cultuuroorlog gaande.”

Smithuijsen behoort tot de eerste generatie „gewenste kinderen”, die van jongs af aan te horen kregen dat ze „speciaal” waren. Ze herinnert zich hoe ze na toneelstukjes thuis „een doorlopend applaus” kreeg van haar ouder...

Splinter Chabot groeide op in een huis dat hij omschrijft als een kruising tussen Pippi Langkous en Alice in Wonderland, waar fantasie overal aanwezig was. Toch merkte hij dat zelfs in een warm en vrijzinnig gezin, waar alles mocht, uit de kast komen moeilijk kan zijn. Over zijn interne worsteling schreef hij Confettiregen, waarop hij duizenden reacties ontving. De brief over het verhaal van Richard, die zelfmoord pleegde nadat zijn coming-out door zijn vader werd beantwoord met “een vuistenregen”, liet hem niet los. “Er zijn nog elke dag Richards.”

Volgens Chabot bestaat er “een verschil tussen de papieren v...

Ina Brouwer komt haar hele leven al op voor zichzelf en het lot van de onderdrukten. Vroeger als lid van de Communistische Partij van Nederland (CPN) – „wij wilden de wereld redden” – tegenwoordig als advocaat van de slachtoffers van de bangalijsten die rondgingen bij het Utrechtsch Studenten Corps. Ze verdedigt hen, ook als dat haarzelf in gevaar brengt: „Op de vierde bangalijst ben ik bedreigd.”

Brouwer was zelf lid van het studentencorps in Groningen. „Twee jaar, want ik ben gillend weggerend.” Ze vergelijkt de lijsten van nu met het seksisme uit haar eigen studententijd: „Dat je vroeger aangerand werd was ook heel...

We houden een gevaarlijke mythe in stand over geld volgens Thomas Bollen. „Ik had altijd het idee dat er een vaste hoeveelheid geld is die rondgaat,” zegt hij, maar zo werkt het systeem niet. „De geldpers staat bij commerciële banken”, al merkt Bollen op dat dat nauwelijks bekend is. Het beeld van geld als een stuk metaal met intrinsieke waarde noemt hij „ideologisch”. In werkelijkheid is geld geen neutraal ruilmiddel, legt hij uit, maar „geld is een sociale afspraak over de verdeling van economische zaken en daarmee ook een machtsmiddel.” 

Bollen heeft het met eigen ogen gezien: je banksal...

Al 6,5 jaar drinkt Jeanneke Scholtens niet meer. Niet omdat ze verslaafd was, maar omdat ze steeds bezig was met „het volgende glas”. Ze dronk „elke dag”, totdat ze op een ochtend „met bloeddoorlopen ogen” wakker werd nadat ze ’s avonds „een fles had geledigd”, terwijl de kinderen op bed lagen. De vraag: „Wat was er gebeurd als er brand was uitgebroken?” gaf haar een diep schuldgevoel dat ze besloot aan te gaan.

Als futurologe zegt Scholtens: „We behandelen onze toekomstige zelf net zo slecht als een volslagen vreemde.” Ze vindt het een verdienste dat haar kinderen haar niet zullen herinneren met...

‘De stem van een nieuwe protestgeneratie’ is een titel waar punkzanger Abel van Gijlswijk zelf niet bepaald blij mee is: „Je geeft me zoveel macht. Dat is super gevaarlijk.” In plaats daarvan roept hij op tot zelfstandig nadenken en tot vraagtekens zetten bij wat ons als realiteit wordt gepresenteerd. „Ik geloof geen enkele waarheid 100%,” zegt hij: „Werkelijkheid is wat mensen projecteren op chaos.” 

De machthebbende bepaalt volgens de zanger het narratief. „Alternatieven daarvoor bedenken wordt ons steeds lastiger gemaakt, doordat het kapitalisme onze verbeelding kaapt. Dat komt tot uiting in hoe wij als maatschappij korten op cultuur." Hij merkt op dat kr...

„Humor is mijn manier om de werkelijkheid te verwerken,” zegt Arjen Lubach. Tijdens dagelijkse televisie ging hem dat goed af: „De werkelijkheid werd gekneed naar een wereld die ik aankan door relativerende opmerkingen en grapjes van mijn redactie.” Maar na een seizoen valt dat collectief weg en dat leidde zelfs een keer tot „zwarte wolken”.

Voor het komende seizoen ziet Lubach grote uitdagingen. Er staat veel in beweging: Groenland, Venezuela, Cuba, Colombia, Oekraïne, Taiwan. „Dat is een opgave: doen we Iran een keer twintig minuten op een donderdag, of wekenlang elke dag vijf minuten?” Te veel ernst achter elka...