رادیو جامعه (پادکست اجتماعی)

کشوری که امروز به نام «پاکستان» می‌شناسیم و به گواهی اسناد تاریخی، زمانی بخشی از تمدن بزرگ ایران بود، قرابت فرهنگی بسیاری با ایران دارد و متاثر از قلمرو زبان فارسی است.  این قرابت آنقدر سترگ و عمیق است که شاید برای خیلی از ما جالب باشد بدانیم، سرود ملی این کشور که «قومی ترانه» نام دارد، هم به زبان فارسی و سرشار از واژگان و عبارات فارسی مانند «پاک سرزمین» و «شاد باد» است. برای آگاهی از چگونگی شکل‌گیری سرود ملی پاکستان، باید به دهه‌ها پیش از استقلال این کشور بازگردیم. یعنی دورانی که هنوز کشوری به نام پاکستان وجود نداشت. در آن دوران، بخش‌های وسیعی از هند و پاکستان امروزی تحت نفوذ امپراتوری گورکانی یا مغولان هند قرار داشت. این امپراتوری از قرن شانزدهم تا اوایل قرن نوزدهم، یکی از مهم‌ترین قدرت‌های منطقه محسوب می‌شد. زبان فارسی در دیوان و ساختار حکومتی گورکانیان، هم زبان رسمی بود و هم شاعران و نویسندگان به این زبان، آثار ادبی خلق می‌کردند. در همین دوره بود که سبک هندی در شعر فارسی که در تحولات ادبی ایران ریشه داشت، با مهاجرت برخی شعرای ایرانی به هند، در بستر فرهنگی دربار گورکانیان، به اوج شکوفایی رسید. سرآمد این شاعران که پرچمدار سبک هندی در تاریخ ادبیات ایران شد، صائب تبریزی بود. گورکانیان به زبان و شعر فارسی بسیار علاقه‌مند بودند و در گسترش زبان فارسی هم به‌عنوان زبان تخیل و شعر و هم به‌عنوان زبان رسمی، نقش داشتند، اما آن‌ها نیز عاقبت مانند هر سلسله و حکومت دیگر در تاریخ، افول کردند.

فلات ایران، جغرافیایی پهناور و باشکوه با هزاران داستان نوشته و نانوشته است؛ سرزمینی که از دوران پارینه‌سنگی تا ظهور نخستین تمدن‌های بشری، همواره صحنه‌ تبلور هوش سرشار و نبوغ ساکنانش بوده است. درک این عظمت، تنها به مدد سفر به اعماق زمان و آگاهی از ریشه‌های کهن این مرز و بوم میسر است. پیشینه‌ حضور انسان در این جغرافیا به اعصار پیش ‌از ‌تاریخ بازمی‌گردد؛ زمانی که هنوز خبری از خط و نوشتار نبود، اما سکوت آن دوران هرگز به معنای تهی بودن از معنا نیست. کاوش‌های باستان‌شناختی در غارها و دشت‌های ایران به‌وضوح نشان می‌دهد که این سرزمین، حتی در دوران ما قبل ‌تاریخ نیز کانون نوآوری بوده است.

ثبت جهانی غارهای پارینه‌سنگی لرستان، که پیشینه آنها به حدود ۸۰ هزار سال پیش می‌رسد، در فهرست آثار جهانی یونسکو در تابستان ۱۴۰۴ گواهی است بر اینکه جهان به پیشینه غنی این سرزمین اذعان می‌کند. دوران پارینه‌سنگی یا همان عصر حجر در ایران، هرچند با تراشیدن سنگ‌ها آغاز شد، اما در واقع سنگ‌بنای مسیری بود که تداوم آن به دوران برنز و آهن رسید که در تمدن‌هایی مانند جیرفت و شهر سوخته ظهور کرد و میراث بزرگ دیگر آن نیز نخستین منشور حقوق بشر جهان و ده‌ها آثار بی‌همتای تاریخی است. از این منظر، می‌توان بدون لکنت گفت که ایران یکی از پایه‌های اصلی تاریخ و تمدن جهان است؛ سرزمینی که یافته‌های باستان‌شناسی اثبات می‌کنند ساکنانش هزاران سال پیش، علاوه بر پیشگامی در شهرسازی و معماری، به دستاوردهای علمی حیرت‌انگیزی نیز دست یافته بودند.

در قلب فلات ایران، جایی که کویر و کوهستان سینه به سینه یکدیگر می‌شوند، شهری گسترده است که در بلندای تاریخ از پیشدادیان تا صفویان به معجزه هنر، معماری و ایستادگی شناخته می‌شود. شهری شبیه به یک ترجیع‌بند از ادبیات کهن ایران که «نصف‌جهان» نام گرفته است. شهری که هر گوشه‌اش هوش از سر می‌رباید؛ از کاشی‌کاری‌های شگفت‌انگیز مسجد امام تا مهندسی عالی‌قاپو و چهل‌ستون، تا ضرب دل‌انگیز قلمزنان در کوچه‌های پشتی میدان نقش جهان.

در کرانه‌های جنوبی ایران، آنجا که خلیج همیشگی فارس به سوی آب‌های آزاد جهان آغوش می‌گشاید، تنگه‌ای قرار دارد که از قرن‌ها پیش تاکنون، قلب تپنده دریانوردی، تجارت و سیاست بوده و نبض اقتصاد جهان را در پهنای نیلگون خود به شماره انداخته است. باریکه آبی هرمز؛ جایی که نقشه جهان شکوه یک «هشت فارسی» را به نمایش می‌گذارد. در شمال آن، فلات ایران و استان هرمزگان با قامتی استوار ایستاده‌اند. این آبراه هلالی‌شکل در باریک‌ترین نقطه‌اش تنها حدود ۳۳ کیلومتر پهنا دارد. با این حال، وسعت اهمیت راهبردی‌اش آنقدر زیاد است که گویی تمامی جغرافیای زمین را دربر می‌گیرد. در توضیح اهمیت راهبردی‌اش همین بس که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن‌ عبور می‌کند. باریکه هرمز به ماه شب‌افروزی می‌ماند که چندین ستاره درخشان آن را احاطه کرده‌اند، ستاره‌هایی که در قاموس جغرافیایی جزیره نامیده می‌شوند، و هر یک به‌تنهایی نیز اهمیت تاریخی، جغرافیایی و راهبردی دارند. مانند جزیره قشم که همچون سپری در ورودی تنگه قد علم کرده است، هرمز که خاک سرخ و رنگینش هوش از سر می‌رباید، لارَک که در بخش شرقی باریکه دیده‌بان عمیق‌ترین آب‌های تنگه است، و هنگام که در کنار دیگر جزایر، مانند دژی استوار عمل می‌کند. این دژ استوار را جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، مستحکم‌تر نیز کرده‌اند.

دومین پسر علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در سال‌های اخیر به یکی از چهره‌های مهم در معادلات قدرت در جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. هرچند مجتبی خامنه‌ای دهه‌ها بیشتر در پشت صحنه فعالیت می‌کرد و حضور علنی محدودی داشت، تحولات سیاسی داخلی و منطقه‌ای، به‌ویژه مسئله جانشینی رهبری، موجب شد که نام او بیش از گذشته در تحلیل‌ها و گزارش‌ها مطرح شود.

اگر بخواهیم در ساحت بی‌کران اندیشه و ادب فارسی، از حماسه گرفته تا فلسفه و عرفان، عنصر مشترکی بیابیم که هم‌زمان خرد، مهر و جاودانگی را نمایندگی کند، بی‌گمان به سیمرغ خواهیم رسید؛ موجودی اساطیری که در شاهنامه فردوسی، پهلوان‌پرور، شفابخش و همه‌چیزدان است. در حکمت ابن‌سینا، طی طریق می‌کند، در اشراق سهروردی، بال می‌گشاید و در منطق‌الطیر عطار نیشابوری، به سرمنزل مقصود می‌رسد. 
هرچند در قلمرو اندیشه و ادب فارسی، مرغان افسانه‌ای کم نیستند و از هدهد و هما گرفته تا مرغ آمین و ققنوس، هر یک رمزوراز خود را دارند، بی‌شک دل‌انگیزترین آن‌ها سیمرغ است؛ همان که در عرفان اسلامی او را «عنقا» نیز نامیده‌اند.

از هنگام خروج شاه از ایران، یعنی ۲۶ دی‌ماه تا اعلام بی‌طرفی ارتش در روز ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، یعنی کمتر از یک ماه، به طور حیرت‌انگیزی شرایط لازم برای جابه‌جایی قدرت و استقرار نظام خمینی فراهم شد.شرایطی که بدون تردید، آخرین نخست‌وزیر شاه، یعنی دکتر شاپور بختیار، نقش مهمی در عملیاتی شدن آن داشت.
مردی که طبق اظهارات سپهبد هوشنگ حاتم، جانشین دفتر ویژه اطلاعات، در ۲۱ بهمن اعلام کرد به دنبال جمهوری است و بنابراین، ارتش شاهنشاهی دیگر تعهدی به او ندارد. در پی این گفته نخست‌وزیر وقت، روز ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، جلسه‌ای به درخواست شورای فرماندهان ارتش تشکیل شد، بیانیه بی‌طرفی ارتش از رادیو خوانده و به پادگان‌ها و یگان‌های نظامی ابلاغ شد؛ و در عمل، در کودتایی خاموش علیه شاه، ملت و کشور، ارتش از اعتبار ساقط شد تا نظام خمینی تشکیل شود.این پادکست براساس سرمقاله کاملیا انتخابی‌فرد، سردبیر ایندیپندنت فارسی در تاریخ ۲۲ بهمن تنظیم شده است.

هنگامی که شعله‌های آتش سوزان ققنوس را فرامی‌گیرد، صدایش خاموش می‌شود و در سوختنی فرساینده، آنچه از او باقی می‌ماند، توده‌ای خاکستر است.تنها کسانی که اساطیر را باور دارند، می‌دانند که این پایان کار نیست. ققنوس نماد برخاستن، شکفتن و نوزایی از دل ناباوری است؛ پرنده‌ای نامیرا که از سوخته خود، پلی به‌ سوی امید و زندگی می‌سازد.از همین رو است که خود‌شکوفایی هر انسانی را پس از دوره‌ای از سوختن و سختی، به ققنوس تشبیه می‌کنند و جامعه‌ای را که ستم، استبداد و ویرانی تحمیلی را شکست می‌دهد و به نوسازی همت می‌گمارد، ققنوس‌وار می‌دانند.

نماد شیر و خورشید با فرهنگ و تمدن باستانی ایران پیوند عمیق دارد و بر خلاف ایدئولوژی‌های فراملی که مرزهای جغرافیایی و منافع ملی را فدای آرمان‌های مذهبی می‌کنند، بر مفاهیمی چون میهن، ملت و تاریخ و تمدن متمرکز است. به همین دلیل می‌توان آن را مهم‌ترین سلاح در برابر حکومتی دانست که نزدیک به پنج دهه سعی کرد هویت ملی را به حاشیه براند و به جای آن امت‌سازی کند. در واقع پرچم شیر و خورشید، نمادی که در آن خورشید مظهر روشنایی و آگاهی و شیر مظهر پاسداری از این سرزمین است، یادآور می‌شود که ایران اولویت دارد.برای اینستاگرام
آیت‌الله خمینی در همان روزهای نخست استقرار جمهوری اسلامی در ایران، به‌صراحت به ملی‌گرایی تاخت و آن را «اساس بدبختی مسلمانان» خواند. علی خامنه‌ای نیز طی سال‌های حکمرانی‌اش همواره بر گسترش امت اسلام متمرکز بود و دستگاه تبلیغاتی‌اش را به شکلی هدفمند علیه ملی‌گرایی بسیج کرد، زیرا اسلام سیاسی در ماهیت با فرهنگ و تمدن ملی مشکل دارد. همان‌طور که فاتحان قادسیه به دنبال محو هویت ساسانی در خلافت اسلامی بودند، در ۵۰ سال اخیر نیز تلاش شد تا هویت ایرانی یا حذف یا با هویت دینی ترکیب شود

حدود یک سال از واقعه‌ به توپ بستن مجلس به دستور محمدعلی‌شاه قاجار می‌گذشت. پس از یک دوره خفقان در سراسر ایران، قشون مشروطه‌خواهان موفق به فتح تهران شده بودند و دوران استبداد صغیر عملا به پایان رسیده بود. با آغاز به کار دومین مجلس شورای ملی فضای کشور آمیزه‌ای از شور پیروزی و سوگ برای کسانی بود که در راه آزادی جان باخته بودند.
در چنین شرایطی عارف قزوینی، شاعری که به سرودن اشعار میهن‌پرستانه شهره است، تصنیف «از خون جوانان وطن لاله دمیده» را سرود؛ اثری که تا به امروز ماندگارترین یادبود برای آزادی‌خواهانی است که در راه آرمان‌های ملی کشته شده‌اند. در شعر و ادبیات ایران، لاله نماد «شهادت» است و خاستگاه آن نیز به روایت‌های باستانی و سوگ سیاوش بازمی‌گردد.
پس از آنکه خون سیاوش به ناحق بر زمین ریخت، گل لاله‌ای که شاهد ماجرا بود سر به زیر انداخت تا بگرید و دیگر هرگز قد راست نکرد. از همین روست که آن را «لاله واژگون» می‌نامند و فردوسی نیز در شاهنامه این داستان را تایید کرده است. اگرچه لاله به عنوان نماد جوانانی که به ناحق در مبارزه با ظلم کشته شده‌اند، در آثار شاعران دیگر نیز بازتاب یافته است، اما بیراه نیست اگر بگوییم معروف‌ترین نمود آن همین تصنیف عارف قزوینی است. این اثر با نام‌های «راز دل» و «هنگام می» نیز شناخته می‌شود.

Translator







با علنی‌تر شدن بحران مشروعیت جمهوری اسلامی جلوی چشم مردم جهان، یک‌بار دیگر مسئله جانشینی احتمالی علی خامنه‌ای، در صورت بقای عمر حکومت، مورد توجه قرار گرفته است. جمهوری اسلامی که با چالش‌های جهانی و چالش داخلی دست‌وپنجه نرم می‌کند، آیا برنامه‌ای برای رویارویی احتمالی با مرگ دومین رهبر خود دارد؟

ایرج خواجه‌امیری، استاد آواز ایران و ملقب به «پهلوان آواز» ۹۳ ساله شد؛ کسی که گلپا او را «گردن‌کلفت آواز ایران» نامید و شجریان او را «متر و معیار آوازخوانی» می‌دانست.ایرج، چه به‌عنوان استادی که در گل‌های رنگارنگ هنرنمایی کرد و چه به‌عنوان صدای گرمی که با چهره کاریزماتیک فردین به پرده سینما رفت، نامی ماندگار در حافظه جمعی ایرانیان است

Translator






کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان درست ۶۰ سال پیش، در دی‌ماه ۱۳۴۴ با هدفی بزرگ متولد شد: ایجاد عدالت فرهنگی از طریق دایر کردن کتابخانه‌ها در سراسر ایران، به‌ویژه در مناطق محروم. این نهاد فرهنگی‌ـ‌هنری به ریاست شهبانو فرح پهلوی و مدیریت لیلی امیرارجمند آغاز به کار کرد. نقطه آغاز بخش انتشارات کانون، ترجمه و تصویرگری داستان «دخترک دریا» اثر هانس کریستین آندرسن به قلم شهبانو بود که عواید آن، سرمایه‌ اولیه این مسیر درخشان را تامین کرد. کانون به‌سرعت فراتر از کتابخانه رفت و با ایجاد صدها سالن نمایش و کارگاه‌های تخصصی، به قطب سینما، تئاتر، نقاشی و موسیقی تبدیل شد.
در مدتی کوتاه، کانون با برگزاری اردوها و مسابقات هنری، استعدادهای بی‌شماری را از روستاها گرفته تا شهرهای بزرگ شکوفا کرد.کانون که امروز پس از چهار دهه مداخلات جمهوری اسلامی و تزریق عقاید، در دوران افول به‌سر می‌برد، میراث‌دار خاطرات جمعی نسل‌هایی است که در راهروهای کتابخانه‌هایش، دنیای هنر و اندیشه را کشف کردند.

Translator







«یلدا» به معنای تولد یا روشنایی رویدادی است که میلیون‌ها نفر از ایران و افغانستان گرفته تا جمهوری آذربایجان و ساکنان قفقاز در شب ۳۰ آذر، که در تقویم شمسی که مصادف با انقلاب زمستانی کره زمین است، آن را جشن می‌گیرند. گرامیداشت زایش ایزد ایرانی مهر یا میترا که بسیاری از پژوهشگران معتقدند الهام‌بخش آیین‌هایی بوده است که تنها چند روز پس‌ از آن با عنوان میلاد مسیح جشن گرفته می‌شوند.
یلدا که از آن با نام شب چله نیز یاد می‌شود، در سنت ماقبل زرتشتی پرستش میترا، خدای خورشید، ریشه دارد اما در دوران زرتشتیان بود که محبوبیت و رواج یافت و طلوع خورشید پس از طولانی‌ترین شب سال جشن گرفته شد.

گاه تقویم، داستان‌های قدیمی‌تری را برای ما روایت می‌کند. از پیوندهایی که در نگاه اول شاید بعید به نظر برسند. مانند جشن باستانی یلدا در ایران زمین و کریسمس در میان مسیحیان. آیا ممکن است این دو آیین، با همه تفاوت‌های فرهنگی و تاریخی، ریشه‌هایی مشترک داشته باشند؟
یلدا، این شب باشکوه که مردمان پهنه وسیعی از آسیای میانه گرفته تا خاورمیانه این طولانی‌ترین شب سال را جشن می‌گیرند، یکی از قدیمی‌ترین جشن های باستانی ایران زمین می‌باشد. در ایران باستان، مردم باور داشتند که با پایان این شب تاریک، خورشید بار دیگر به قدرت خود بازمی‌گردد و روزها بلندتر می‌شوند. یلدا در زبان سریانی به معنای «زایش» است؛ زایش خورشید، تولد روشنایی و آغاز نویدبخش روزهای بهتر.

ایران، امپراتوری هخامنشی و کورش کبیر، نقش پررنگی در کتاب مقدس یهودیان که به عنوان «عهد عتیق» بخشی از کتاب مقدس مسیحیان نیز شد، داشتند. در روایات مسیحیان نیز از همان آغاز نقش ایرانیان به چشم می‌خورد. از جمله تزئینات کریسمسی که همه‌جا می‌بینیم شمایل «سه مرد شرقی» است که پس از تولد عیسی به دیدنش می‌آیند و برایش طلا و صمغ کندر و مُر مَکی می‌آورند. «شرقِ» مورد نظر آن سال‌ها به احتمال بسیار ایران بوده است.
در سده اول مسیحیت روایاتی درباره سفر حواریون عیسی به ایران وجود دارد. مثلا توما، که پس از سفرهای شرقی خود در جنوب هندوستان درگذشت، تقریبا به طور قطع از ایران گذشته است. مسیحیان ایران در داستان‌های خود از سخنرانی او برای پیروانش در ساحل دریاچه ارومیه می‌گویند. روستای آشوری مار نوخا در آن نزدیکی، امروز کلیسایی دارد که پیشینه خود را به توما می‌رساند.

در سال‌های پایانی دهه ۱۳۴۰، به لطف تحصیل و رفت‌وآمد اهالی فرهنگ و هنر به اروپا، زمینه‌ شکل‌گیری هنرهای نمایشی مدرن در ایران فراهم شد. در این دوران، بیشتر برنامه‌های نمایشی تهران در کافه شهرداری معروف به «مهمانخانه بلدیه» روی صحنه می‌رفت، اما با ظهور نسل برجسته‌ای از هنرمندان تئاتر در ایران و افزایش نمایش‌های در حال اجرا، کمبود فضاهای نمایشی در ایران محسوس شد.
در پی این احساس نیاز بود که شهبانو فرح پهلوی که به ساخت مراکز فرهنگی هنری در ایران اهتمامی ویژه‌ داشت، دستور ساخت تئاتر شهر را با معماری منحصربه‌فرد صادر کرد.
به این ترتیب، کار ساخت مجموعه تئاتر شهر تهران با طراحی بیژن انصاری و نظارت مهندسی علی سردارافخمی در سال ۱۳۴۶ و در پاسخ به نیازهای جامعه هنری روبه‌پیشرفت ایران آغاز شد و با گذشت حدود پنج سال، در هفتم بهمن ‌۱۳۵۱ به بهره‌برداری رسید. علی سردارافخمی، از شاگردان هوشنگ سیحون، معمار برجسته ایرانی بود.

روح‌الله خالقی، آهنگساز و موسیقی‌دان برجسته که با ساخت موسیقی «مرز پرگهر» به نامی فراموش‌نشدنی در تاریخ ایران تبدیل شد، شصت سال قبل در ۲۱ آبان در اتریش چشم از جهان فرو بست و در ۲۹ آبان در ایران به خاک سپرده شد اما جاودانگی‌اش در این خاک با آثارش ادامه یافت.خالقی در سال ۱۳۲۳، در زمانی که ایران در اشغال نیروهای متفقین بود و احساس کشست و بی‌پناهی در میان مردم موج می‌زد، آهنگ «ای ایران» یا «مرز پرگهر» را بر شعری از حسین گل‌گلاب ساخت و برای اجرای غلامحسین بنان و گروه کُر تنظیم کرد. اثری که هنوز هم ایرانیان، هرگاه بخواهند همبستگی خود را به نمایش بگذارند، آن را هم‌خوانی می‌کنند.خالقی آثار برجسته بسیاری از جمله «بهار دلنشین»، «چنگ رودکی» و «سرود نفت» نیز دارد و یاد او برای همیشه با این «مرز پرگهر» گره خورده است

نیروی منظم «گارد جاویدان» نخستین‌بار در دوران داریوش بزرگ شکل‌ گرفت و در همان زمان نیز مهم‌ترین بخش ارتش شاهنشاهی ایران شناخته ‌شد، چراکه سربازان
آن نخبه‌ترین افسران ارتش بودند.
در میان گارد جاویدان، واحدی ویژه مامور پاسداری از پرچم شاهنشاهی بود که بعدها به «درفش کاویان» شهرت یافت. این پرچم، نشان وحدت و پایداری امپراتوری ایران بود و حفاظت از آن افتخاری بزرگ برای سرباز گارد جاویدان به شمار می‌آمد.
جست‌وجو در منابع تاریخی نشان می‌دهد که بعد از ساسانیان نیز در مواردی معدود دست‌کم نام گارد جاویدان زنده شد، ازجمله نقل شده است که بابک خرمدین نیز همین نام را برای سپاهش برگزید.

Translator







پیشنهادی که از سوی نمایندگان موافق انقراض سلسله‌ قاجار در مجلس ارائه شد، بر نارضایتی عمومی و خطراتی تأکید داشت که به سبب ناتوانی و بی‌کفایتی شاهان قاجار، کشور را تهدید می‌کرد. آنان یادآور شدند که «حفظ مصالح عالیه‌ی مملکت مهم‌ترین منظور و نخستین وظیفه‌ مجلس شورای ملی است و باید هرچه زودتر به بحران موجود پایان داده شود».
در متن رسمی پیشنهادی که به مجلس تقدیم شد، آمده بود: «پیشنهاد می‌کنیم مجلس شورای ملی انقراض سلطنت قاجاریه را اعلام نموده و حکومت موقتی را در حدود قانون اساسی و قوانین موضوعه‌ی مملکتی به شخص آقا رضاخان پهلوی واگذار نماید.»
بر پایه‌ این طرح، تعیین تکلیف نهایی حکومت به نظر مجلس موسسان واگذار شد تا در آن، تغییرات لازم در قانون اساسی مورد بررسی قرار گیرد.
آنچه در تاریخ ایران ماندگار شد این بود که پس از سخنرانی موافقان و مخالفان، تنها چهار نفر از نمایندگان با این طرح مخالفت کردند و اکثریت مجلس؛ یعنی 80 نماینده به انقراض سلسله‌ قاجار و سپردن زمام امور به رضاخان رای مثبت دادند.

«در ماه اَرَخسمنو روز سوم، کوروش به بابِل اندر آمد. شاخه‌های سبز در برابر گسترده شد.»
این جملات از کتیبه «رویدادنامه نبونید» است که ورود تاریخی کوروش به بابِل را ثبت کرده است.
مورخان روز سوم ارخسمنو‌ را برابر با ۷ آبان می‌دانند و اگرچه این مناسبت هنوز در تقویم رسمی جمهوری اسلامی به ثبت نرسیده، نه‌تنها در ایران که در گوشه‌وکنار دنیا به نام روز کوروش شناخته می‌شود.
فرمان مشهور کوروش برای آزادسازی یهودیان که پس از فتح بابِل صادر شد، این پادشاه بزرگ‌ ایران را به نماد حقوق بشر در جهان تبدیل کرد.

این روایتی کوتاه از زندگی و میراث ناصر تقوایی است؛ فیلمسازی که نامش برای همیشه با سریال ‌طنز «دایی‌جان ناپلئون» گره خورده است. تقوایی در ۸۴سالگی درگذشت، اما تاثیرش بر سینمای ایران و بر ذائقه طنزِ تصویری ما ماندگار است. او فرزند آبادان بود؛ جایی که گرمای جنوب، بوی نفت، و نفسِ دریا در کارهایش حضور دائم دارند. پیش از آن‌که برسیم به «دایی‌جان»، لازم است چند دقیقه بر مسیر دقیق و مستندِ او تا میانه دهه‌ی پنجاه مکث کنیم؛ مسیرِ فیلمسازی که از مستند آغاز شد و با یک اقتباس ادبی بی‌نقص در تلویزیون ملی ایران، به اوج رسید.
تقوایی از دل مستندسازی بیرون آمد. در میانه‌ی دهه‌ی چهل، برای تلویزیون ملی ایران چند فیلم کوتاه ساخت که حال‌و‌هوای زندگی مردم، شهر و آیین‌ها را ثبت می‌کرد: «تاکسی‌متر» در سال ۱۳۴۶ درباره تاکسی‌های تهران و دردسرهای نصب این دستگاه‌های جدید بود؛ یک مشاهده‌ی ساده اما دقیق از برخورد سنت با نظم مدرن.

داستان را می‌توان از پشت شیشه‌های یک ساختمان اداری در قلب لندن آغاز کرد؛ ملکی قدیمی در نزدیکی پارلمان بریتانیا که در دهه ۱۳۵۰، زمانی که صنعت نفت ایران در حال جهانی‌شدن بود، خریداری شد تا نشانی از حضور و اعتبار ایران در اروپا باشد. امروز همان ساختمان به ارزش صد میلیون پوند، زیر چتر احکام قضایی قرار گرفته تا بخشی از غرامتی را جبران کند که ایران در پرونده‌ای به نام کرسنت بدهکار شده است. این تصویر، ساده و شاید بی‌رحم، خلاصه‌ای روشن از مسیری است که یک قرارداد تجاری امضا شده در سال ۱۳۸۰ طی کرده تا به حراج بخشی از دارایی‌های ملت ایران در دوران پادشاهی پهلوی در خارج بینجامد.

تصمیم حکومت افغانستان در دهه ۱۳۴۰ برای جایگزینی واژه «دری» به جای «فارسی» به‌عنوان زبان رسمی این کشور اقدامی سیاسی برای بازتعریف مرزهای هویتی و فرهنگی و به‌نوعی ایجاد تمایز نمادین از حوزه تمدنی ایران بزرگ بود. در واقع محمدظاهرشاه، پادشاه وقت افغانستان، بر آن بود که با این کار میان دو زبان غالب در این کشور یعنی پشتو و فارسی، موازنه برقرار و حساسیت‌های قومی را کنترل کند. این در حالی است که استفاده رسمی از واژه دری، به‌ منزله جایگزینی برای «زبان فارسی»، مفهومی متفاوت با «فارسی دری» رایج در ادبیات کلاسیک حوزه تمدنی ایران بزرگ را تداعی می‌کند.

فروردین ۱۳۲۴ خورشیدی. دنیا از جنگی ویرانگر بیرون آمده. شهرها ویران، میلیون‌ها کشته، و ملت‌ها بر سر یک دوراهی: آیا بشر برای سومین بار به سمت جنگ جهانی می‌رود… یا متحد می‌شود و  نظمی نوین می‌سازد؟
در فروردین ۱۳۲۴ در سان‌فرانسیسکو، نمایندگان پنجاه کشور گرد هم آمده‌اند. میان آن‌ها، هیأتی از کشوری که هنوز تحت اشغال نیروهای خارجی است: ایران.
پادشاهی جوان به تازگی بر تخت نشسته: محمدرضا شاه پهلوی. پدرش، رضاشاه، به رغم اعلام بی‌طرفی در جنگ جهانی دوم، پس از اشغال ایران به دست متفقین در شهریور ۱۳۲۰ پادشاهی را به فرزندش سپرد. حالا این شاه جوان، تاج و تخت کشوری را به ارث برده که جنوب و شمال آن در اشغال ارتش بریتانیا و شوروی است.

حماس یا «حرکت مقاومت اسلامی» یکی از مهم‌ترین بازیگران فلسطینی و همزمان یکی از بحث‌برانگیزترین گروه‌های سیاسی-نظامی خاورمیانه است. این گروه در سال ۱۹۸۷ و در جریان انتفاضه اول فلسطین توسط شیخ احمد یاسین و جمعی از اعضای اخوان‌المسلمین در غزه بنیان‌گذاری شد. در آن زمان، فضای فلسطین مملو از خشم و ناامیدی بود؛ گسترش شهرک‌های اسرائیلی زمینه‌ساز شورش گسترده‌ای شد که به انتفاضه معروف شد. حماس به‌سرعت خود را به‌عنوان گروهی که می‌خواهد مقاومت مسلحانه و اسلامی را به راه اصلی مبارزه تبدیل کند، معرفی کرد.
از همان آغاز، حماس دو شاخه اصلی داشت: شاخه سیاسی که بر فعالیت‌های اجتماعی، مذهبی و تبلیغاتی تمرکز می‌کرد، و شاخه نظامی که به نام «گردان‌های عزالدین قسام» شناخته شد. این شاخه از اوایل دهه نود عملیات‌های مسلحانه و بمب‌گذاری‌های انتحاری را آغاز کرد. آمریکا در سال ۱۹۹۷ و بعد اتحادیه اروپا و بسیاری کشورهای غربی آن را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داده‌اند.

سی‌امین روز از ماه مرداد در گاهشمار خیامی برابر با چهارم شهریور در گاهشمار زرتشتی به نام «جشن شهریورگان» شناخته می‌شود. 
ریشه جشن شهریورگان به ایران باستان می‌رسد و مضمون اصلی آن «شهریاری بر نفس» و دستیابی به «شهر آرمانی» است و ایرانیان باستان این روز را با آیین‌ها و آدابی ویژه‌ گرامی می‌داشتند. 
در گاهشمار زرتشتی، هم روز چهارم ماه و هم ششمین ماه سال به نام شهریور خوانده می‌شود؛ امشاسپندی که یکی از شش یار بزرگ اهورامزدا بود و در جایگاه دوم پس از بهمن قرار داشت. همانند دیگر امشاسپندان، او نیز دو بُعد مینوی و زمینی دارد: در عرصه معنوی، یادآور قدرت و فرمانروایی مطلق اهورامزدا است و در جهان مادی، نگاهبان فلزات، ابزار جنگ و سلاح‌ها.

قوم هزاره، با چهره‌هایی که یادآور اقوام آسیای شرقی‌اند و با ریشه‌هایی کهن در تاریخ و جغرافیای افغانستان، یکی از اقوامی است که سرگذشتی پرفراز و نشیب در این سرزمین داشته است؛ آنان فارسی‌زبان‌اند، بیشترشان پیرو مذهب تشیع‌اند و خود را به پاسداری از سنت‌ها متعهد می‌دانند و رد پایشان را از دشت‌های سرد بامیان تا محله‌های مهاجرنشین مشهد و تهران می‌توان جست‌وجو کرد. 
تبار قوم هزاره ازجمله موضوعاتی است که همواره محل اختلاف نظر پژوهشگران بوده و نظریه‌های گوناگونی درباره آن ارائه شده است.

نوزدهم مردادماه ۱۳۱۹، اندکی پس از تاسیس نخستین فرستنده رادیویی در ایران، کودکی در تهران به دنیا آمد که سال‌ها بعد از طریق همین رادیو به شهرت رسید و ترانه‌هایش از «سلطان قلب‌ها» گرفته تا «کی‌ بهتر از تو» و ده‌ها قطعه ماندگار دیگر در حافظه جمعی چندین نسل از فارسی‌زبانان نقش بست.
عارف عارف‌کیا با صدایی بی‌نظیر، سبک بی‌همتا و ترانه‌هایی سرشار از عشق و احساس، توانست سنت موسیقی ایرانی و جریان نوظهور موسیقی پاپ را به هم پیوند بزند. 
عارف از دوازده‌سالگی آواز خواندن را آغاز کرد. در دوران نوجوانی، همراه با دو دوست دیگرش، عضو یک گروه کوچک موسیقی شد که اجرای برنامه‌های خیریه، به‌ویژه برای سازمان «حمایت اجتماعی از مادران و کودکان»، را برعهده داشتند.

نخستین گام‌ها در مسیر تشکیل نظام پولی به دوره هخامنشیان بازمی‌گردد؛ زمانی‌که داریوش بزرگ سکه‌های طلا به نام «دریک» را ضرب کرد و تصویر یک کماندار را بر آن نشاند. این سکه‌ها نماد اقتدار اقتصادی یک امپراتوری بزرگ بودند و در سراسر قلمرو هخامنشیان گردش داشتند. اما این تنها آغاز راه بود. پس از آن نیز سکه‌های دیگری جایگزین نظام پولی ایران شدند، ازجمله «پشیز» در دوران ساسانی، سکه‌ای از جنس مس یا برنز که امروزه بیشتر با معنای «بی‌ارزش» در ذهن‌ها قرین است.
در سده‌های بعد، با ورود مغولان به ایران، تحولی بزرگ در نظام پولی رخ داد: استفاده از اسکناس کاغذی با نام «چاو». این نخستین بار بود که از پول غیرفلزی استفاده می‌شد، گرچه عمرش کوتاه و با بی‌اعتمادی عمومی همراه بود. در ادامه، واحدهایی مانند «دینار»، که از امپراتوری روم شرقی می‌آمد، به‌تدریج در ایران اسلامی نیز به کار گرفته شد و پایه محاسبات اقتصادی بسیاری از حکومت‌ها شد.

هرچند خاستگاه بستنی مدرن و امروزی را باید در اروپا و آمریکا جست‌وجو کرد، بر اساس برخی منابع تاریخی، ردپای این خوراکی شیرین و خنک به ایران باستان می‌رسد؛ وقتی درباریان هخامنشی، شربت‌هایی از ترکیب یخ و عسل درست می‌کردند.
بر اساس داده‌های موجود در دایره‌المعارف بریتانیکا و کتاب «نخستین‌ها»، نوشته رابین ویر، ایرانیان حدود ۵۵۰ سال پیش از میلاد، در دوره هخامنشیان، نوعی دسر یخ‌زده به نام «شربت» یا «فالوده» تهیه کردند. این دسر از ترکیب برف کوهستان، گلاب، آبمیوه (عمدتا انگور) و گاهی رشته‌های نشاسته درست می‌شد و در تابستان‌های گرم، به‌ویژه در مناطق کوهستانی، صرف می‌شد.

شاهزاده‌رضا پهلوی، نهم آبان‌ماه سال ۱۳۳۹ در خیابان مولوی در حالی چشم به‌جهان گشود که طبق روایت شاهدان عینی و اسناد تاریخی از صفر تا صد امنیت بیمارستان و شهبانو فرح پهلوی و شاهزاده را پهلوانان جنوب شهر برعهده داشتند. بعدها این بیمارستان «زایشگاه فرح پهلوی» نام گرفت. 
شاهزاده‌رضا از نخستین سال‌های کودکی، تخت آموزش‌های ویژه قرار گرفت. معلمی فرانسوی با نام مادمازل ژوئل فوبه، مسئولیت آموزش‌های روزانه و خاص شاهزاده را برعهده داشت و گروهی از آجودان‌ها نیز نظم و انضباط دربار را در زندگی شخصی او پیاده می‌کردند. 
او در سیزدهمین سال زندگی‌اش، خلبانی را از به‌طور مستقیم از محمدرضاشاه آموخت و در اسفندماه ۱۳۵۶، در حالی‌که تنها ۱۶ سال داشت، نخستین پرواز انفرادی‌اش را با جنگنده اف-۵ در پایگاه شکاری دزفول انجام داد.

با جستجو در منابع تاریخی، درمی‌یابیم که ریشه‌ سفره عقد به ایران باستان و آیین زرتشتی بازمی‌گردد.
نخستین مستندات تاریخی درباره پیشینه سفره عقد به روایات مربوط به اسکندر مقدونی بازمی‌گردد. بر اساس این روایات، اسکندر و همراهانش هنگام ازدواج با زنان ایرانی، مراسمی بر پایه سنت زرتشتی کنار سفره‌ای آیینی برگزار کردند.
در این مراسم که در اسناد تاریخی به «عروسی دسته‌جمعی» شهرت دارد و خود اسکندر هم با دختر داریوش سوم ازدواج کرد، عروسی به سبک پارسی برگزار شد.

حجله‌بستن از آیین‌های نمادین و دیرپای فرهنگ ایرانی است که در دو موقعیت کاملا متفاوت—عروسی و عزا—برپا می‌شود، اما در هر دو حالتی از گذار و تغییر زندگی را نشان می‌دهد. در مراسم عروسی، حجله با پارچه‌های رنگین، آینه، گل و شمع تزیین می‌شود و نمادی از پاکی، باروری و آغاز زندگی مشترک است. این حجله‌ معمولا در خانه نوعروس یا در معابر عمومی برای جشن و شادی ساخته می‌شود.
در مقابل، نوع دیگر حجله‌ در سوگ جوانان ناکام و در دسته‌های عزاداری به‌ویژه ایام محرم دیده می‌شود. به گفته علی بلوکباشی، مردم‌شناس، این حجله‌ها معمولا به شکل اتاقک استوانه‌ای ستون‌دار بدون دیواره و با سقفی گنبدی یا تاجی‌شکل ساخته می‌شوند و با آینه‌کاری، کاغذهای رنگی، فانوس، شمع‌های سیاه و سفید، پرچم و پرهای رنگی پرندگان تزیین می‌گردند. در این شکل، حجله نه نماد وصال، بلکه نشانه حسرت، ناتمام‌ماندن زندگی و بزرگداشت یاد درگذشته‌ای است که مجال تجربه زندگی مشترک را نیافته است.

ایران در سال ۱۹۴۹، به‌عنوان دومین کشور مسلمان پس از ترکیه، کشور اسرائیل را به‌رسمیت شناخت. محمدرضاشاه پهلوی، رسمیت و تحکیم اسرائیل را فرصتی مطمئن برای تقویت موقعیت ایران در خاورمیانه می‌دانست و اسرائیل نیز برایش متحدی مطمئن در مسیر اهداف سیاست خارجی بود.
منشه امیر، روزنامه‌نگار و مدیر بخش فارسی رادیو اسرائیل با اشاره به تهدیدهای همسایگان عرب و احتمال تلاش آن‌ها برای تصرف خوزستان، ارزیابی می‌کند که احتمالا یکی از دلایل محمدرضاشاه برای نزدیک شدن به اسرائیل، ایجاد نوعی توازن قوا در منطقه بوده است.

گنجینه جواهرات ملی ایران یکی از ارزشمندترین و گران‌بهاترین مجموعه‌های جواهرات در جهان به‌شمار می‌رود. آثار موجود در این خزانه طی قرن‌ها، از دوران نادرشاه افشار تا پایان دوره پهلوی، گردآوری شده‌اند و از نظر هنری، تاریخی و ارزش مادی، جایگاهی منحصربه‌فرد دارند. در سال ۱۳۳۹، این گنجینه به‌عنوان پشتوانه اسکناس به بانک مرکزی ایران واگذار شد و از آن زمان تاکنون تحت نظارت این نهاد نگهداری می‌شود.
پیشینه گنجینه جواهرات ملی ایران به دوران رضاشاه پهلوی بازمی‌گردد. بر پایه اسناد تاریخی به دنبال صدور فرمان رضاشاه، گروهی متشکل از کارشناسان ایرانی و فرانسوی، فهرستی دقیق از جواهرات سلطنتی ایران تهیه کردند. سپس در آبان ۱۳۱۶ خورشیدی، پس از تصویب قانون ملی شدن جواهرات سلطنتی در مجلس شورای ملی، ۳۳ صندوق بزرگ شامل صدها کیلوگرم طلا و جواهر تاریخی، به‌ همراه ۲۲ صندلی طلاکوب، از کاخ گلستان به خزانه بانک ملی ایران منتقل شد.
موزه جواهرات در قالب ۳۷ گنجه یا ویترین دسته‌بندی شده است. پیش‌کلاه کیانی، کمربند زرین، بشقاب مرصع، الماس نورالعین، تخت طاووس، تاج شهبانو، تخت نادری، سپر نادری، کلاه عباس میرزا، تاج کیانی، جقه نادری، تاج پهلوی، الماس دریای نور، کره جواهرنشان و صندوق جواهرات برخی از جواهرات بی‌نظیر و شاخص گنجینه جواهرات ملی ایران‌اند.

پنجاه سال پیش، در روز پنجشنبه ۸ خرداد ۱۳۵۴، شرکت هواپیمایی ملی ایران (هما) نقطه‌ عطفی تاریخی را در کارنامه خود ثبت کرد و به لطف خرید هواپیماهای بویینگ ۷۴۷ اس‌پی، توانست طولانی‌ترین خط هوایی بدون توقف جهان را راه‌اندازی کند؛ مسیری به طول ۹ هزار و ۸۶۷ کیلومتر از فرودگاه مهرآباد تهران تا فرودگاه جان اف کندی نیویورک که فقط با توقفی کوتاه در فرودگاه هیترو لندن، در مدت ۱۲ ساعت و ۱۵ دقیقه طی می‌شد.
این دستاورد بزرگ نام هما را در دهه ۱۹۷۰ میلادی، در کنار برترین خطوط هواپیمایی بین‌المللی قرار داد. پرواز افتتاحیه با حضور علی‌محمد خادمی، مدیرعامل وقت هما، انجام شد و در مقصد نیز اردشیر زاهدی، آخرین سفیر ایران در آمریکا، از او استقبال کرد.
بهای بلیت پرواز یکسره این مسیر ۱۰ هزار و ۱۰۰ تومان بود و برای دانشجویان و کارمندان دولت تخفیف‌های ویژه در نظر گرفته می‌شد. به افتخار این دستاورد، تمبر یادبودی به ارزش ۱۰ ریال هم چاپ شد که تا شکوه نمادین و جایگاه بین‌المللی هما در آن دوران، در تاریخ هم ثبت شود.
پیشینه شرکت هواپیمایی ملی ایران، با نام اختصاری «هما» به پنجم اسفندماه ۱۳۴۰، بازمی‌گردد که دو شرکت هواپیمایی «ایرانیان ایرویز» و «پرشین ایرسرویس» ادغام شدند و در نتیجه شرکت هواپیمایی ملی ایران با نام بین‌المللی «ایران‌ایر» و علامت اختصاری «هما» تاسیس شد. لوگو هما را ادوارد زُهرابیان با الهام از مجسمه شیردال در تخت جمشید، طراحی کرد. 
پروازهای هما از فروردین ۱۳۴۱ آغاز شدند و اداره این شرکت به تیمسار علی‌محمد خادمی سپرده شد. 
با آغاز دهه ۱۳۵۰، عصر طلایی هما فرا رسید. ورود هواپیماهای مدرن و دوربرد هما را به یکی از پیشرفته‌ترین خطوط هوایی منطقه و حتی جهان تبدیل کرد.

میان تمامی شیوه‌های خوشنویسی، هیچ خطی همچون نستعلیق، با روح و زبان فارسی پیوند عمیق ندارد. این خط نه‌فقط ابزار نگارش، بلکه آینه‌ ذوق، هنر و هویت فرهنگی ایرانیان است. 
نام «نستعلیق» از ترکیب دو واژه‌ «نسخ» و «تعلیق» ساخته شده است و نشان‌دهنده‌ پیوند و آمیختن دو سبک خوشنویسی پیشین است. نسخ به معنای خطی خوانا، مستقیم و ساده که برای کتابت قرآن، متون عربی و متون رسمی به‌ کار می‌رفت و تعلیق که خطی ایرانی‌تر، روان‌تر و مایل‌تر بود و بیشتر در مکاتبات دیوانی و اداری ایران دوران ایلخانان و تیموریان استفاده می‌شد.
خوشنویسان ایرانی به‌ویژه در سده هشتم هجری، برای رسیدن به خطی که هم زیبایی منحنی‌ها و جریان سیال تعلیق را داشته باشد و هم نظم و خوانایی نسخ را حفظ کند، از ترکیب این دو شیوه، خطی تازه پدید آوردند و آن را «نسـتعلیق» نامیدند.
 برخلاف نسخ که در حجاز و شام پدید آمد، نستعلیق به‌صورت کامل در ایران، به‌ویژه در آذربایجان و خراسان، شکل گرفت. 
خط نستعلیق را بسیاری از هنرشناسان و خوشنویسان، «ملکه خطوط فارسی» دانسته‌اند. این خط با ساختاری ویژه و زیباشناسی منحصر‌به‌فرد، بیش از هر خط دیگری با روح زبان فارسی همخوانی دارد.
یکی از بارزترین ویژگی‌های خط نستعلیق را «سیالیت و نرمی حرکت‌ها» می‌دانند و  که گویی نگارش حروف از جریان‌های طبیعی چون نسیم یا آب الهام گرفته‌اند و این روانی، حرکت چشم روی سطور را لطیف و بی‌زحمت می‌کند.
در کنار این ویژگی، توازن و هماهنگی ساختاری از اصول بنیادین این خط به‌ شمار می‌آید. به باور میرعماد حسنی که از بزرگ‌ترین استادان نستعلیق‌نویسی تاریخ ایران شناخته می‌شود: «خوشنویس باید چنان تعادل میان بالا و پایین، راست و چپ و اندازه‌ حروف برقرار کند که سطر، دلنشین و چشم‌نواز شود.»

با توجه به اشاره دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده به خشکسالی در ایران طی سفری که به ریاض، پایتخت عربستان سعودی داشت، نگاهی کردیم به بحران عمیق خشکسالی و کم‌آبی.
در این قسمت سرزمین‌ ما درباره سوءمدیریت عمدی و تخریبی منابع آب و محیط‌زیست مطالبی خواهید شنید که کمتر در رسانه‌ها درباره‌شان صحبت شده است.

بندر یا اسکله رجایی، که تا پیش از وقوع انقلاب ۵۷ به نام «شه‌بندر» شناخته می‌شد، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های بندری ایران در دوران محمدرضاشاه پهلوی بود که پیشینه احداثش به سال‌های پایانی دهه ۱۳۴۰ بازمی‌گردد.
بیش از چهار سال از آغاز عملیات احداث «شه‌بندر» نگذشته بود که با وقوع انقلاب اسلامی این پروژه نیز مانند بسیاری از طرح‌های عمرانی دیگر متوقف شد.
در نهایت شه‌بندر در سال ۱۳۶۲  احداث شد، اما این بندر از نظر وسعت، ظرفیت و زیرساخت بسیار کوچک‌تر و محدودتر از طرح اولیه بود.